अर्पितस्तिमितदीपदृष्टयो
गर्भवेश्मसु निवातकुक्षिषु ।
तस्य सर्वसुरतान्तरक्षमाः
साक्षितां शिशिररात्रयो ययुः ॥

अन्वयः AI गर्भ-वेश्मसु निवात-कुक्षिषु अर्पित-स्तिमित-दीप-दृष्टयः सर्व-सुरत-अन्तर-क्षमाः शिशिर-रात्रयः तस्य साक्षिताम् ययुः।

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) अर्पितेति॥ निपाता वातरहिताः कुक्षयोऽभ्यन्तराणि येषां तेषु गर्भवेश्मसु गृहान्तर्गृहेष्वर्पिता दत्ताः स्मिमिता निवातत्वान्निश्चला दीपा एव दृष्टयो याभिस्ताः। अत्रानिमिषदृष्टित्वं च गम्यते। सर्वसुरतान्तरक्षमास्तापस्वेदापनोदनत्वाद्दीर्घकालत्वाञ्च सर्वेषां सुरतान्तराणां सुरतभेदानां क्षमाः क्रियार्हाः शिशिररात्रयस्तस्याग्निवर्णस्य साक्षितां ययुः। विविक्तकालदेशत्वाद्यथेच्छं विजहारेत्यर्थः ॥

Summary AI The long winter nights, which permitted all varieties of lovemaking, became witnesses to his dalliances. This happened in the windless inner chambers, where steady, unflickering lamps seemed to gaze upon the events.

सारांश AI महल के भीतरी वायुरहित कक्षों में, जहाँ दीपक की लौ भी स्थिर रहती थी, शिशिर ऋतु की वे लंबी रातें राजा के समस्त काम-विलास की साक्षी बनीं।

पदच्छेदः AI

अर्पितस्तिमितदीपदृष्टयः	अर्पित–स्तिमित–दीप–दृष्टि (१.३)	in which the gaze of the steady lamps was fixed
गर्भवेश्मसु	गर्भ–वेश्मन् (७.३)	in the inner chambers
निवातकुक्षिषु	निवात–कुक्षि (७.३)	in the windless interiors
तस्य	तद् (६.१)	his
सर्वसुरतान्तरक्षमाः	सर्व–सुरत–अन्तर–क्षमा (१.३)	which were long enough to permit all varieties of love-making
साक्षिताम्	साक्षिता (२.१)	the state of being a witness
शिशिररात्रयः	शिशिर–रात्रि (१.३)	the winter nights
ययुः	ययुः (√या कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.)	they attained

छन्दः रथोद्धता [११: रनरलग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
अ	र्पि	त	स्ति	मि	त	दी	प	दृ	ष्ट	यो
ग	र्भ	वे	श्म	सु	नि	वा	त	कु	क्षि	षु
त	स्य	स	र्व	सु	र	ता	न्त	र	क्ष	माः
सा	क्षि	तां	शि	शि	र	रा	त्र	यो	य	युः
र			न			र			ल	ग

अर्पितस्तिमितदीपदृष्टयो
गर्भवेश्मसु निवातकुक्षिषु ।
तस्य सर्वसुरतान्तरक्षमाः
साक्षितां शिशिररात्रयो ययुः ॥

Other texts to read

कुमारसंभवम् कालिदासः

किरातार्जुनीयम् भारविः

About

Resources

Connect