विग्रहाञ्च शयने पराङ्मुखी-
र्नानुनेतुमबलाः स तत्वरे ।
आचकाङ्क्ष घनशब्दविक्लवा-
स्ता विवृत्य विशतीर्भुजान्तरम् ॥

अन्वयः AI सः विग्रहात् शयने पराङ्मुखीः अबलाः अनुनेतुम् न तत्वरे। सः घन-शब्द-विक्लवाः विवृत्य भुज-अन्तरम् विशतीः ताः आचकाङ्क्ष।

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) विग्रहादिति॥ प्रावृषि इत्यनुषज्यते। सोऽग्निवर्णो विग्रहात्प्रणयकलहाच्छयेन पराङ्मुखीरबला अनुनेतुं न तत्वरे न त्वरितवान्। किंतु घनशब्देन घनगर्जितेन विक्लवाश्चिकिताः, अत एव विवृत्य स्वयमेवाभिमुखीभूय भुजान्तरं विशतीः प्रविशन्तीः। आच्छीनद्योर्नुम् (अष्टाध्यायी ७.१.८० ) इति नुम्विकल्पः। ता अबला आचकाङ्क्ष। स्वयंग्रहादेव सांमुख्यमैच्छदित्यर्थः ॥

Summary AI He did not hurry to console the women who, after a quarrel, had turned their faces away on the bed. Instead, he waited, desiring them to turn back on their own and enter his embrace, frightened by the sound of thunder.

सारांश AI रूठकर मुँह फेर लेने वाली स्त्रियों को राजा ने तुरंत नहीं मनाया, बल्कि बादलों के गर्जन से डरकर उनके स्वयं गले लगने की प्रतीक्षा की।

पदच्छेदः AI

विग्रहात्	विग्रह (५.१)	from a quarrel
च	च	and
शयने	शयन (७.१)	on the bed
पराङ्मुखीः	पराङ्मुखी (२.३)	women who have turned their faces away
न	न	not
अनुनेतुम्	अनुनेतुम् (अनु√नी+तुमुन्)	to placate
अबलाः	अबला (२.३)	the women
सः	तद् (१.१)	he
तत्वरे	तत्वरे (√त्वर् कर्तरि लिट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.)	he hurried
आचकाङ्क्ष	आचकाङ्क्ष (आ√काङ्क्ष् कर्तरि लिट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.)	he desired
घनशब्दविक्लवाः	घन–शब्द–विक्लवा (२.३)	distressed by the sound of thunder
ताः	तद् (२.३)	them
विवृत्य	विवृत्य (वि√वृत्+ल्यप्)	having turned back
विशतीः	विशन्ती (√विश्+शतृ, २.३)	entering
भुजान्तरम्	भुज–अन्तर (२.१)	the space between his arms

छन्दः रथोद्धता [११: रनरलग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
वि	ग्र	हा	ञ्च	श	य	ने	प	रा	ङ्मु	खी
र्ना	नु	ने	तु	म	ब	लाः	स	त	त्व	रे
आ	च	का	ङ्क्ष	घ	न	श	ब्द	वि	क्ल	वा
स्ता	वि	वृ	त्य	वि	श	ती	र्भु	जा	न्त	रम्
र			न			र			ल	ग

Other texts to read

किरातार्जुनीयम् भारविः

कुमारसंभवम् कालिदासः

About

Resources

Connect