प्रेमगर्वितविपक्षमत्सरा-
दायताञ्च मदनान्महीक्षितम् ।
निन्युरुत्सवविधिञ्छलेन तं
देव्य उज्झितरुषः कृतार्थताम् ॥

अन्वयः AI उज्झित-रुषः देव्यः, प्रेम-गर्वित-विपक्ष-मत्सरात् च मदनात् आयताम् महीक्षितम् तम्, छलेन उत्सव-विधिम् कृतार्थताम् निन्युः।

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) प्रेमेति॥ प्रेम्णा स्वविषयेण प्रियस्यानुरागेण हेतुना गर्विते विपक्षे सपत्नजने मत्सराद्वैरादायतात्प्रवृद्धान्मदनाञ्च हेतोर्देव्यो राज्ञ्य उज्झितरुषस्त्यक्तरोषाः अत्यस्तं महीक्षितम्। उत्सवविधिच्छलेन महोत्सवकर्मव्याजेन। कृतोऽर्थः प्रयोजनं येन स कृतार्थः, तस्य भावं कृतार्थतां निन्युः। मदनमहोत्सवव्याजानीतेन तेन अमनोरथं कारयामासुरित्यर्थथः ॥

Summary AI The queens, having abandoned their anger, by a pretext led the king's prolonged festive activities—born of passion and jealousy towards his favored, proud rivals—to a state of fulfillment, thus achieving their own purpose.

सारांश AI प्रेम के गर्व और ईर्ष्या को त्यागकर उसकी रानियां विभिन्न उत्सवों के बहाने राजा को प्रसन्न करती थीं और इस प्रकार अपनी कामनाओं को पूर्ण करती थीं।

पदच्छेदः AI

प्रेमगर्वितविपक्षमत्सरात्	प्रेम–गर्वित–विपक्ष–मत्सर (५.१)	from jealousy towards the rival proud of his love
आयताम्	आयत (२.१)	prolonged
च	च	and
मदनात्	मदन (५.१)	from passion
महीक्षितम्	महीक्षित् (२.१)	the king
निन्युः	निन्युः (√नी कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.)	they led
उत्सवविधिम्	उत्सव–विधि (२.१)	the festive rite
छलेन	छल (३.१)	by a pretext
तम्	तद् (२.१)	him
देव्यः	देवी (१.३)	the queens
उज्झितरुषः	उज्झित–रुष् (१.३)	who had abandoned their anger
कृतार्थताम्	कृतार्थता (२.१)	to fulfillment

छन्दः रथोद्धता [११: रनरलग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
प्रे	म	ग	र्वि	त	वि	प	क्ष	म	त्स	रा
दा	य	ता	ञ्च	म	द	ना	न्म	ही	क्षि	तम्
नि	न्यु	रु	त्स	व	वि	धि	ञ्छ	ले	न	तं
दे	व्य	उ	ज्झि	त	रु	षः	कृ	ता	र्थ	ताम्
र			न			र			ल	ग

Other texts to read

किरातार्जुनीयम् भारविः

महाभारतम् वेदव्यासः

About

Resources

Connect