स स्वयं प्रहतपुष्करः कृती
लोलमाल्यवलयो हरन्मनः ।
नर्ककीरभिनयातिलङ्घिनीः
पार्श्ववर्तिषु गुरुष्वलज्जयत् ॥
स स्वयं प्रहतपुष्करः कृती
लोलमाल्यवलयो हरन्मनः ।
नर्ककीरभिनयातिलङ्घिनीः
पार्श्ववर्तिषु गुरुष्वलज्जयत् ॥
लोलमाल्यवलयो हरन्मनः ।
नर्ककीरभिनयातिलङ्घिनीः
पार्श्ववर्तिषु गुरुष्वलज्जयत् ॥
अन्वयः
AI
कृती, लोल-माल्य-वलयः, मनः हरन् सः स्वयम् प्रहत-पुष्करः सन्, अभिनय-अतिलङ्घिनीः नर्तकीः पार्श्व-वर्तिषु गुरुषु अलज्जयत्।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
स इति॥ कृती कुशलः स्वयं प्रहतपुष्करो वादितवाद्यमुखो लोलानि माल्यानि वलयानि च यस्य स तथोक्तं मनो हरन्। नर्तकीनामिति शेषः। सोऽग्निवर्णोऽभिनयातिलङ्घिनीः। अभिनयेषु स्खलन्तीरित्यर्थः। नर्तकीर्विलासिनीः।
शिल्पिनि ष्वुन् (अष्टाध्यायी ३.१.१४५ ) इति ष्वुन्प्रत्ययः। षिद्गौरादिभ्यश्च (अष्टाध्यायी ४.१.४१ ) ङीप्। नर्तकीलासिके समे इत्यमरः (अमरकोशः १.७.९ ) । गुरुषु नाट्याचार्येषु पार्श्ववर्तिषु समीपस्थेषु सत्स्वेव। अलज्जयत् लज्जामगमयत् ॥
Summary
AI
That skilled king, whose garland-bracelet dangled as he himself played the drum, captivating the mind, put to shame the professional dancers—who surpassed even their teachers present nearby—with his own performance.
सारांश
AI
वह स्वयं मृदंग बजाने में इतना निपुण था कि उसकी कला और लय के सामने गुरुओं के सान्निध्य में नाचने वाली कुशल नर्तकियां भी लज्जित हो जाती थीं।
पदच्छेदः
AI
| सः | तद् (१.१) | He |
| स्वयम् | स्वयम् | himself |
| प्रहतपुष्करः | प्रहत–पुष्कर (१.१) | who struck the drum-face |
| कृती | कृतिन् (१.१) | skilled |
| लोलमाल्यवलयः | लोल–माल्य–वलय (१.१) | whose garland-bracelet was dangling |
| हरन् | हरत् (√हृ+शतृ, १.१) | captivating |
| मनः | मनस् (२.१) | the mind |
| नर्तकीः | नर्तकी (२.३) | the dancers |
| अभिनयातिलङ्घिनीः | अभिनय–अतिलङ्घिनी (२.३) | who surpassed in their performance |
| पार्श्ववर्तिषु | पार्श्व–वर्तिन् (७.३) | who were nearby |
| गुरुषु | गुरु (७.३) | the teachers |
| अलज्जयत् | अलज्जयत् (√लज्ज् +णिच् कर्तरि लङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | put to shame |
छन्दः
रथोद्धता [११: रनरलग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| स | स्व | यं | प्र | ह | त | पु | ष्क | रः | कृ | ती |
| लो | ल | मा | ल्य | व | ल | यो | ह | र | न्म | नः |
| न | र्क | की | र | भि | न | या | ति | ल | ङ्घि | नीः |
| पा | र्श्व | व | र्ति | षु | गु | रु | ष्व | ल | ज्ज | यत् |
| र | न | र | ल | ग | ||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.