कामं न सोऽकल्पत पैतृकस्य
सिंहासनस्य प्रतिपूरणाय ।
तेजोमहिम्ना पुनरावृतात्मा
तद्व्याप चामीकरपिञ्जरेण ॥

अन्वयः AI सः कामम् पैतृकस्य सिंहासनस्य प्रति-पूरणाय न अकल्पत । पुनः तेजः-महिम्ना आवृत-आत्मा (सन्) चामीकर-पिञ्जरेण तत् व्याप ।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) काममिति॥ स सुदर्शनः पैतृकस्य सिंहासनस्य कामं सम्यक्प्रतिपूरणाय नाकल्पत। बासत्वाद्व्याप्तुं न पर्याप्त इत्यर्थः। चामीकरषिञ्जरेण कनकगौरेण तेजोमहिम्ना पुनस्तेजः संपदा त्वावृतात्मा विस्तारितदेहः सन्, तत् सिंहासनं व्याप व्याप्तवान् ॥
Summary AI Admittedly, his small body was not adequate to physically fill his father's throne. However, his soul, enveloped by the greatness of his innate majesty, completely pervaded it, which for him was like a golden cage.
सारांश AI यद्यपि बालक होने के कारण वे सिंहासन को पूरा नहीं भर पा रहे थे, किंतु अपने महान तेज और प्रताप से उन्होंने उस स्वर्ण सिंहासन को पूर्णतः व्याप्त कर लिया था।
पदच्छेदः AI
कामंकामम् True
not
सःतद् (१.१) he
अकल्पतअकल्पत (√कॢप् कर्तरि लङ् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) was fit
पैतृकस्यपैतृक (६.१) of his father's
सिंहासनस्यसिंहआसन (६.१) throne
प्रतिपूरणायप्रतिपूरण (४.१) for filling
तेजोमहिम्नातेजस्महिमन् (३.१) by the greatness of his majesty
पुनःपुनर् But
आवृतात्माआवृत (आ√वृ+क्त)आत्मन् (१.१) his soul being enveloped
तत्तद् (२.१) it (the throne)
व्यापव्याप (वि√आप् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) pervaded
चामीकरपिञ्जरेणचामीकरपिञ्जर (३.१) which was like a golden cage
छन्दः इन्द्रवज्रा [११: ततजगग]
छन्दोविश्लेषणम्
१० ११
का मं सो ऽक ल्प पै तृ स्य
सिं हा स्य प्र ति पू णा
ते जो हि म्ना पु रा वृ ता त्मा
द्व्या चा मी पि ञ्ज रे
About

Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.