तस्मिन्कुलापीडनिभे विपीडं
सम्यङ्महीं शासति शासनाङ्काम् ।
प्रजाश्चिरं सुप्रजसि प्रजेशे
ननन्दुरानन्दजलाविलाक्ष्यः ॥

अन्वयः AI कुल-आपीड-निभे, सु-प्रजसि, प्रज-ईशे तस्मिन् शासन-अङ्काम् महीम् विपीडम् सम्यक् शासति (सति), प्रजाः आनन्द-जल-आविल-अक्ष्यः (सत्यः) चिरम् ननन्दुः ।

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) तस्मिन्निति॥ कुलापीडनिभे कुलशेखरतुल्ये।

वैकक्षकं तु तत्। यत्तिर्यक्क्षिप्तमुरसि शिखास्वापीडशेखरौ

इत्यमरः (अमरकोशः २.६.१३७ ) । सुप्रजसि सत्संतानवति। नित्यमसिच्प्रजामेधयोः(५।४।१२२) इत्यसिच्प्रत्ययः। तस्मिन् प्रजेशे प्रजेश्वरे ब्रह्मिष्ठे शासनाङ्कां शासनचिह्नां महीं विपीडं निर्बाधं यथा तथा सम्यक्शासति सति। आनन्दजलाविलाक्ष्य आनन्दबाष्पाकुलनेत्राः प्रजाश्चिरं ननन्दुः ॥

Summary AI While that king Brahmishtha—a crest-jewel to his dynasty, blessed with good children, and lord of his people—ruled the earth marked by his edicts justly and without oppression, his subjects rejoiced for a long time, their eyes blurred with tears of joy.

सारांश AI कुल के तिलक के समान राजा ब्रह्मनिष्ठ के न्यायपूर्ण शासन में प्रजा कष्टरहित रही और प्रसन्नता के कारण उनकी आँखों में हर्ष के आँसू बने रहे।

पदच्छेदः AI

तस्मिन्	तद् (७.१)	While he
कुलापीडनिभे	कुल–आपीड–निभ (७.१)	who was like a crest-jewel of his dynasty
विपीडं	विपीडम्	without oppression
सम्यक्	सम्यक्	properly
महीं	मही (२.१)	the earth
शासति	शासत् (√शास्+शतृ, ७.१)	was ruling
शासनाङ्काम्	शासन–अङ्क (२.१)	marked by his edicts
प्रजाः	प्रजा (१.३)	the subjects
चिरं	चिरम्	for a long time
सुप्रजसि	सुप्रजस् (७.१)	blessed with good progeny
प्रजेशे	प्रजा–ईश (७.१)	the lord of subjects
ननन्दुः	ननन्दुः (√नन्द् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.)	rejoiced
आनन्दजलाविलाक्ष्यः	आनन्द–जल–आविल–अक्षि (१.३)	with eyes blurred by tears of joy

छन्दः उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
त	स्मि	न्कु	ला	पी	ड	नि	भे	वि	पी	डं
स	म्य	ङ्म	हीं	शा	स	ति	शा	स	ना	ङ्काम्
प्र	जा	श्चि	रं	सु	प्र	ज	सि	प्र	जे	शे
न	न	न्दु	रा	न	न्द	ज	ला	वि	ला	क्ष्यः

Other texts to read

महाभारतम् वेदव्यासः

योगवासिष्ठम् वाल्मीकिः

About

Resources

Connect