कौसल्य इत्युत्तरकोसलानां
पत्युः पतङ्गान्वयभूषणस्य ।
तस्यौरसः सोमसुतः सुतोऽभू-
न्नेत्रोत्सवः सोम इव द्वितीयः ॥
कौसल्य इत्युत्तरकोसलानां
पत्युः पतङ्गान्वयभूषणस्य ।
तस्यौरसः सोमसुतः सुतोऽभू-
न्नेत्रोत्सवः सोम इव द्वितीयः ॥
पत्युः पतङ्गान्वयभूषणस्य ।
तस्यौरसः सोमसुतः सुतोऽभू-
न्नेत्रोत्सवः सोम इव द्वितीयः ॥
अन्वयः
AI
उत्तर-कोसलानाम् पत्युः, पतङ्ग-अन्वय-भूषणस्य तस्य (हिरण्यनाभस्य) सोम-सुतः, द्वितीयः सोमः इव नेत्र-उत्सवः, कौसल्यः इति औरसः सुतः अभूत् ।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
कौसल्य इति॥ उत्तरकोसलानां पत्युः पतङ्गन्वयभूषणस्य सूर्यशाभरणस्य सोमसुतः सोमं सुतवतः। यज्वन इत्यर्थःथ।
सोमे सुञः (अष्टाध्यायी ३.२.९० ) इति क्विप्। तस्य हिरण्यनाभस्य द्वितीयः सोमश्चन्द्र इव। नेत्रोत्सवो नयनानन्दकरः कौसल्य इति प्रसिद्ध औरसो धर्मपत्नीजः सुतोऽभूत् ॥
Summary
AI
To that king Hiranyanabha, lord of the North Kosalas and an ornament of the Solar dynasty, a legitimate son named Kausalya was born from a Soma sacrifice. He was a delight to the eyes, like a second moon.
सारांश
AI
उत्तर कोसल के स्वामी उस राजा के यहाँ कौसल्य नामक पुत्र हुआ, जो सूर्यवंश का आभूषण और चंद्रमा के समान आँखों को शीतलता देने वाला था।
पदच्छेदः
AI
| कौसल्यः | कौसल्य (१.१) | Kausalya |
| इति | इति | thus named |
| उत्तरकोसलानां | उत्तर–कोसल (६.३) | of the North Kosalas |
| पत्युः | पति (६.१) | of the lord |
| पतङ्गान्वयभूषणस्य | पतङ्ग–अन्वय–भूषण (६.१) | who was an ornament of the Solar dynasty |
| तस्य | तद् (६.१) | His |
| औरसः | औरस (१.१) | legitimate |
| सोमसुतः | सोम–सुत (१.१) | born of a Soma sacrifice |
| सुतः | सुत (१.१) | son |
| अभूत् | अभूत् (√भू कर्तरि लङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | was born |
| नेत्रोत्सवः | नेत्र–उत्सव (१.१) | a festival for the eyes |
| सोमः | सोम (१.१) | the moon |
| इव | इव | like |
| द्वितीयः | द्वितीय (१.१) | a second |
छन्दः
इन्द्रवज्रा [११: ततजगग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| कौ | स | ल्य | इ | त्यु | त्त | र | को | स | ला | नां |
| प | त्युः | प | त | ङ्गा | न्व | य | भू | ष | ण | स्य |
| त | स्यौ | र | सः | सो | म | सु | तः | सु | तो | ऽभू |
| न्ने | त्रो | त्स | वः | सो | म | इ | व | द्वि | ती | यः |
| त | त | ज | ग | ग | ||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.