पिता पितॄणामनृणस्तमन्ते
वयस्यनन्तानि सुखानि लिप्सुः ।
राजानमाजानुविलम्बिबाहुं
कृत्वा कृती वल्कलवान्बभूव ॥
पिता पितॄणामनृणस्तमन्ते
वयस्यनन्तानि सुखानि लिप्सुः ।
राजानमाजानुविलम्बिबाहुं
कृत्वा कृती वल्कलवान्बभूव ॥
वयस्यनन्तानि सुखानि लिप्सुः ।
राजानमाजानुविलम्बिबाहुं
कृत्वा कृती वल्कलवान्बभूव ॥
अन्वयः
AI
पितॄणाम् अनृणः कृती पिता, अन्ते वयसि अनन्तानि सुखानि लिप्सुः (सन्), आजानु-विलम्बि-बाहुम् तम् राजानम् कृत्वा, वल्कलवान् बभूव ।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
पितेति॥ पितॄणामनृणः। निवृत्तपितॄण इत्यर्थः।
प्रजया पितृभ्यः इति श्रुतेः। अत एव कृती। कृतकृत्य इत्यर्थः। पिता विश्वसहोऽन्ते वयसि बाधकेऽनन्तान्यविनाशानि सुखानि लिप्सुः। मुमुक्षुरित्यर्थः। आजानुविलम्बिबाहुं दीर्घबाहुम्। भाग्यसंपन्नमिति भावः। तं हिरण्यनाभं राजानं कृत्वा बल्कलवान्बभूव। वनं गत इत्यर्थः ॥
Summary
AI
Having cleared his debt to the ancestors by begetting a son, the accomplished father (Vishvasaha), desiring infinite bliss in his old age, made his long-armed son the king and became a bark-clad ascetic.
सारांश
AI
पितृ-ऋण से मुक्त होकर राजा विश्वसह ने बुढ़ापे में अक्षय सुख की कामना से, अपने आजानुबाहु पुत्र को राजा बनाया और स्वयं तपस्वी का जीवन अपना लिया।
पदच्छेदः
AI
| पिता | पितृ (१.१) | The father |
| पितॄणाम् | पितृ (६.३) | to the ancestors |
| अनृणः | अनृण (१.१) | free from debt |
| तम् | तद् (२.१) | him |
| अन्ते | अन्त (७.१) | in the final |
| वयसि | वयस् (७.१) | stage of life |
| अनन्तानि | अनन्त (२.३) | endless |
| सुखानि | सुख (२.३) | bliss |
| लिप्सुः | लिप्सु (√लभ्+सन्+उ, १.१) | desirous of obtaining |
| राजानम् | राजन् (२.१) | king |
| आजानुविलम्बिबाहुं | आजानु–विलम्बिन्–बाहु (२.१) | whose arms reached his knees |
| कृत्वा | कृत्वा (√कृ+क्त्वा) | having made |
| कृती | कृतिन् (१.१) | the accomplished one |
| वल्कलवान् | वल्कलवत् (१.१) | wore bark garments |
| बभूव | बभूव (√भू कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | became |
छन्दः
उपजातिः [११]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| पि | ता | पि | तॄ | णा | म | नृ | ण | स्त | म | न्ते |
| व | य | स्य | न | न्ता | नि | सु | खा | नि | लि | प्सुः |
| रा | जा | न | मा | जा | नु | वि | ल | म्बि | बा | हुं |
| कृ | त्वा | कृ | ती | व | ल्क | ल | वा | न्ब | भू | व |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.