पूर्वस्तयोरात्मसमे चिरोढा-
मात्मोद्भवे वर्णचतुष्टयस्य ।
धुरं निधायैकनिधिर्गुणानां
जगाम यज्वा यजमानलोकम् ॥
पूर्वस्तयोरात्मसमे चिरोढा-
मात्मोद्भवे वर्णचतुष्टयस्य ।
धुरं निधायैकनिधिर्गुणानां
जगाम यज्वा यजमानलोकम् ॥
मात्मोद्भवे वर्णचतुष्टयस्य ।
धुरं निधायैकनिधिर्गुणानां
जगाम यज्वा यजमानलोकम् ॥
अन्वयः
AI
तयोः पूर्वः, गुणानाम् एकनिधिः, यज्वा (सः) आत्मसमे आत्मोद्भवे वर्णचतुष्टयस्य चिरोढां धुरं निधाय यजमानलोकं जगाम ।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
पूर्व इति॥ गुणानामेकनिधिर्यज्वा विधिवदिष्टवांस्तयोः पितृ-पुत्रयोर्मध्ये पूर्वः पिता क्षेमधन्वाऽऽत्मसमे स्वतुल्य आत्मोद्भवे पुत्रे देवानीके चिरोढां चिरं धृतां वर्णचतुष्टडयस्य धुरं रक्षाभारं निधाय यजमानलोकं यष्टृलोकं नाकं जगाम ॥
Summary
AI
The former of the two (Kshemadhanvan), who was a performer of sacrifices and the sole repository of virtues, placed the long-borne yoke of protecting the four castes upon his son, who was equal to himself, and then departed to the world of sacrificers (heaven).
सारांश
AI
गुणों के भंडार पिता क्षेमधन्वा ने चारों वर्णों के पालन का भार अपने योग्य पुत्र पर सौंप दिया और स्वयं यज्ञों के माध्यम से स्वर्गलोक को प्राप्त किया।
पदच्छेदः
AI
| पूर्वः | पूर्व (१.१) | the former (father, Kshemadhanvan) |
| तयोः | तद् (६.२) | of the two of them |
| आत्मसमे | आत्मसम (७.१) | in the one equal to himself |
| चिरोढाम् | चिर–ऊढ (२.१) | borne for a long time |
| आत्मोद्भवे | आत्मोद्भव (७.१) | in his son |
| वर्णचतुष्टयस्य | वर्णचतुष्टय (६.१) | of the four castes |
| धुरम् | धुर् (२.१) | the yoke (of responsibility) |
| निधाय | निधाय (नि√धा+ल्यप्) | having placed |
| एकनिधिः | एक–निधि (१.१) | the sole repository |
| गुणानाम् | गुण (६.३) | of virtues |
| जगाम | जगाम (√गम् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | went |
| यज्वा | यज्वन् (१.१) | a performer of sacrifices |
| यजमानलोकम् | यजमानलोक (२.१) | to the world of sacrificers (heaven) |
छन्दः
उपजातिः [११]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| पू | र्व | स्त | यो | रा | त्म | स | मे | चि | रो | ढा |
| मा | त्मो | द्भ | वे | व | र्ण | च | तु | ष्ट | य | स्य |
| धु | रं | नि | धा | यै | क | नि | धि | र्गु | णा | नां |
| ज | गा | म | य | ज्वा | य | ज | मा | न | लो | कम् |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.