अन्वयः
AI
प्रवृद्धौ चन्द्रः हीयते, समुद्रः अपि तथाविधः (भवति) । सः तु तत्समवृद्धिः च (आसीत्), (किन्तु) तौ इव क्षयी च न अभूत् ।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
प्रवृद्धाविति॥ प्रवृद्धौ सत्यां चन्द्रो हीयते। समुद्रोऽपि तथाविधश्चन्द्रवदेव प्रवृद्धौ हीयते।
प्रवृद्ध इति वा पाठः। स राजा तु ताभ्यां चन्द्र-समुद्राभ्यां समा वृद्धिर्यस्य स तत्समवृद्धिश्चाभूत्। तौ चन्द्रसमुद्राविव क्षयी। जिदृक्षि- (अष्टाध्यायी ३.२.१५७ ) इत्यादिनेनिप्रत्ययः। नाभूत् ॥
Summary
AI
The moon wanes after reaching its fullness, and the ocean ebbs after reaching its high tide. King Atithi, however, while matching their growth in splendor and power, did not suffer the same decline; his prosperity, once attained, was permanent.
सारांश
AI
चंद्रमा और समुद्र बढ़ने के बाद घटने भी लगते हैं, परंतु वे राजा उनकी भांति वैभव में बढ़ने के बाद कभी क्षय को प्राप्त नहीं हुए। उनकी उन्नति निरंतर बनी रही।
पदच्छेदः
AI
| प्रवृद्धौ | प्रवृद्ध (७.१) | at its peak |
| हीयते | हीयते (√हा भावकर्मणोः लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | is diminished |
| चन्द्रः | चन्द्र (१.१) | the moon |
| समुद्रः | समुद्र (१.१) | the ocean |
| अपि | अपि | also |
| तथाविधः | तथाविध (१.१) | is of the same kind |
| सः | तद् (१.१) | he |
| तु | तु | but |
| तत्समवृद्धिः | तत्–सम–वृद्धि (१.१) | whose growth was equal to theirs |
| च | च | and |
| न | न | not |
| च | च | and |
| अभूत् | अभूत् (√भू कर्तरि लुङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | was |
| तौ | तद् (२.२) | those two |
| इव | इव | like |
| क्षयी | क्षयिन् (१.१) | subject to decay |
छन्दः
अनुष्टुप् [८]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| प्र | वृ | द्धौ | ही | य | ते | च | न्द्रः |
| स | मु | द्रो | ऽपि | त | था | वि | धः |
| स | तु | त | त्स | म | वृ | द्धि | श्च |
| न | चा | भू | त्ता | वि | व | क्ष | यी |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.