अन्वयः
AI
अरीणाम् प्रतापभग्नत्वात् तस्य रणः प्रायः दुर्लभः (आसीत्), गन्धभिन्नान्यदन्तिनः गन्धद्विपस्य इव ।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
प्राय इति॥ अरीणां सर्वेषामपि प्रतापेनातितेजसैव भग्नत्वात्तस्य राज्ञः। गन्धेन मदगन्धेनैव भिन्ना भग्ना अन्ये दन्तिनो येन तस्य गन्धद्विपस्येव। प्रायः प्रायेण रणो दुर्लभः। खलर्थयोगेऽपि शेषविवक्षायां षष्ठीमिच्छन्तीत्युक्तम् ॥
Summary
AI
King Atithi rarely had to engage in battle, as his enemies were already subdued by his sheer majesty and power. This was similar to a mighty elephant in rut, whose potent scent alone is enough to make other elephants flee, making a physical fight unnecessary.
सारांश
AI
उनके प्रताप से ही शत्रु पहले ही पराजित हो जाते थे, इसलिए युद्ध दुर्लभ था। जैसे गंधराज हाथी की गंध मात्र से अन्य हाथी भाग जाते हैं, वैसे ही उनके भय से शत्रु दूर रहते थे।
पदच्छेदः
AI
| प्रायः | प्रायस् | mostly |
| प्रतापभग्नत्वात् | प्रताप–भग्नत्व (५.१) | due to being broken by his majesty |
| अरीणाम् | अरि (६.३) | of the enemies |
| तस्य | तद् (६.१) | his |
| दुर्लभः | दुर्लभ (१.१) | was rare |
| रणः | रण (१.१) | a battle |
| गन्धद्विपस्य | गन्ध–द्विप (६.१) | of a rutting elephant |
| इव | इव | like |
| गन्धभिन्नान्यदन्तिनः | गन्ध–भिन्न–अन्य–दन्तिन् (६.१) | for whom other elephants are driven away by its scent |
छन्दः
अनुष्टुप् [८]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| प्रा | यः | प्र | ता | प | भ | ग्न | त्वा |
| द | री | णां | त | स्य | दु | र्ल | भः |
| र | णो | ग | न्ध | द्वि | प | स्ये | व |
| ग | न्ध | भि | न्ना | न्य | द | न्ति | नः |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.