अन्वयः
AI
सः पर-आत्मनोः शक्ति-आदीनाम् बल-अबलम् परिच्छिद्य, चेत् परस्मात् एभिः (सह) बलिष्ठः (स्यात् तर्हि) ययौ, अन्यथा आस्त ।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
परेति॥ सोऽतिथिः परात्मनोः शत्रोरात्मनश्च शक्त्यादीनां शक्तिदेशकालादीनां बलाबलं न्यूनाधिकभावं परिच्छिद्य निश्चित्य। एभिः शक्त्यादिभिः परस्माच्छत्रोर्बलिष्ठः स्वयमतिशयेन वलवांश्चेत्।
बलशब्दान्मतुबन्तादिष्ठन्प्रत्ययः। विन्मतोर्लुक् (अष्टाध्यायी ५.३.६५ ) इति मतुपो लुक्। ययौ यात्रां चक्रे। अन्यथा न बलिष्ठश्चेत्। आस्तातिष्ठत्। न ययावित्यर्थः। अत्र मनुः(७।१७१)-यदा मन्येत भावेन हृष्टं पुष्टं बलं स्वकम्। परस्य विपरीतं च तदा यायाद्रिपून्प्रति॥ यदा तु स्यात्परिक्षीणो वाहनेन बलेन च। तदासीत प्रयत्नेन शनकैः सान्त्वयन्नरीन् इति ॥
Summary
AI
Having assessed the relative strengths and weaknesses of his own power and that of his enemy, he would march for war with his allies if he was stronger; otherwise, he remained stationary.
सारांश
AI
अपनी और शत्रु की शक्ति का भली-भाँति आकलन करके ही वे युद्ध के लिए प्रस्थान करते थे। यदि वे स्वयं को कमजोर पाते, तो शांति से उपयुक्त समय की प्रतीक्षा करते थे।
पदच्छेदः
AI
| परात्मनोः | पर–आत्मन् (६.२) | of the enemy and oneself |
| परिच्छिद्य | परिच्छिद्य (परि√छिद्+ल्यप्) | having ascertained |
| शक्त्यादीनाम् | शक्ति–आदि (६.३) | of power and other factors |
| बलाबलम् | बल–अबल (२.१) | relative strength and weakness |
| ययौ | ययौ (√या कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | he marched |
| एभिः | इदम् (३.३) | with these (allies) |
| बलिष्ठः | बलिष्ठ (१.१) | stronger |
| चेत् | चेत् | if |
| परस्मात् | पर (५.१) | than the enemy |
| आस्त | आस्त (√आस् कर्तरि लङ् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | he remained |
| सः | तत् (१.१) | he |
| अन्यथा | अन्यथा | otherwise |
छन्दः
अनुष्टुप् [८]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| प | रा | त्म | नोः | प | रि | च्छि | द्य |
| श | क्त्या | दी | नां | ब | ला | ब | लम् |
| य | या | वे | भि | र्म | लि | ष्ठ | श्चे |
| त्प | र | स्मा | दा | स्त | सो | ऽन्य | था |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.