अपथेन प्रववृते न जातूपचितोऽपि सः ।
वृद्धौ नदीमुखेनैव प्रस्थानं लवणाम्भसः ॥

अन्वयः AI उपचितः अपि सः जातु अपथेन न प्र-ववृते । वृद्धौ लवण-अम्भसः प्र-स्थानम् नदी-मुखेन एव (भवति) ।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) अपथेनेति॥ सोऽतिथिरुपचितोऽपि वृद्धिं गतोऽपि सन्। जातु कदाचिदप्यपथेन कुमार्गेण न प्रववृते न प्रवृत्तः। मर्यादां न जहावित्यर्थः। तथा हि-लवणाम्भसो लवणसागरस्य वृद्धौ पूरोत्पीडे सत्यां नदीमुखेनैव नदीप्रवेशमार्गेणैव प्रस्थानं निःसरणम्, न त्वन्यथेत्यर्थः ॥
Summary AI Even when he became powerful, he never proceeded on a wrong path. During high tide, the movement of the ocean is only through the river's mouth (it does not overflow its banks).
सारांश AI अत्यंत समृद्ध और शक्तिशाली होने पर भी उन्होंने कभी अमर्यादित मार्ग नहीं अपनाया, जैसे समुद्र बढ़ने पर भी केवल नदियों के मुख के माध्यम से ही मर्यादा में रहता है।
पदच्छेदः AI
अपथेनअपथ (३.१) by a wrong path
प्रववृतेप्रववृते (प्र√वृत् कर्तरि लिट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) proceeded
not
जातुजातु ever
उपचितःउपचित (उप√चि+क्त, १.१) prosperous
अपिअपि even when
सःतत् (१.१) he
वृद्धौवृद्धि (७.१) in flood-tide
नदीमुखेननदीमुख (३.१) through the river's mouth
एवएव only
प्रस्थानम्प्रस्थान (१.१) the movement
लवणाम्भसःलवणअम्भस् (६.१) of the ocean
छन्दः अनुष्टुप् [८]
छन्दोविश्लेषणम्
थे प्र वृ ते
जा तू चि तो ऽपि सः
वृ द्धौ दी मु खे नै
प्र स्था नं णा म्भ सः
About

Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.