जात्यस्तेनाभिजातेन शूरः शौर्यवता कुशः ।
अमन्यतैकमात्मानमनेकं वशिना वशी ॥

अन्वयः AI वशी कुशः तेन अभिजातेन जात्यः, शौर्यवता शूरः, वशिना (सह) एकम् आत्मानम् अनेकम् अमन्यत।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) जात्य इति॥ जातौ भवो जात्यः कुलीनः शूरो वशी कुशोऽभिजातेन कुलीनेन। अभिजातः कुलीनः स्यात् इत्यमरः। शौर्यवता वशिना तेनातिथिना। करणेन एकमात्मानम्। एको न भवतीत्यनेकस्तम्। अमन्यत। सर्वगुणसामग्र्यादात्मजमात्मन एव रूपान्तरममंस्तेत्यर्थः ॥
Summary AI The self-controlled Kusha, through his association with his well-born, valorous, and self-controlled father, considered his single self to be manifold—noble, brave, and self-controlled, just like him.
सारांश AI कुलीन, शूरवीर और संयमी कुश ने अपने ही समान गुणों वाले पुत्र अतिथि को पाकर स्वयं को एक से अनेक रूप वाला अनुभव किया।
पदच्छेदः AI
जात्यःजात्य (१.१) noble by birth
तेनतद् (३.१) by him
अभिजातेनअभिजात (अभि√जन्+क्त, ३.१) by the well-born
शूरःशूर (१.१) brave
शौर्यवताशौर्यवत् (३.१) by the valorous one
कुशःकुश (१.१) Kusha
अमन्यतअमन्यत (√मन् कर्तरि लङ् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) thought
एकम्एक (२.१) one
आत्मानम्आत्मन् (२.१) himself
अनेकम्अनेक (२.१) many
वशिनावशिन् (३.१) by the self-controlled one
वशीवशिन् (१.१) self-controlled
छन्दः अनुष्टुप् [८]
छन्दोविश्लेषणम्
जा त्य स्ते ना भि जा ते
शू रः शौ र्य ता कु शः
न्य तै मा त्मा
ने कं शि ना शी
About

Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.