इमां स्वसारं च यवीयसीं मे
कुमुद्वतीं नार्हसि नानुमन्तुम् ।
आत्मापराधं नुदतीं चिराय
शुश्रूषया पार्थिव पादयोस्ते ॥

अन्वयः AI पार्थिव! चिराय ते पादयोः शुश्रूषया आत्म-अपराधम् नुदतीम् मे यवीयसीम् स्वसारम् इमाम् कुमुद्वतीम् च न अनुमन्तुम् न अर्हसि ।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) इमामिति॥ किंच, हे पार्थिव! ते तव पादयोश्चिराय शुश्रूषया परिचर्यया। शुश्रूषा श्रोतुमिच्छायां परिचर्याप्रदानयोः इति विश्वः। आत्मापराधमाभरणग्रहणरूपं नुदतीम्। परिजिहीर्षन्तीमित्यर्थः। आशंसायां भूतवञ्च (अष्टाध्यायी ३.३.१३२ ) इति चकाराद्वर्तमानार्थे शतृप्रत्ययः। आच्छीनद्योर्नुप् (अष्टाध्यायी ७.१.८० ) इत्यस्य वैकल्पिकत्वान्नुमभावः। इमां मे यवीयसीं कनिष्ठां स्वसारं भगिनीं कुमुद्वतीमनुमन्तुं नार्हसीति न। अर्हस्येवेत्यर्थः ॥
Summary AI "O King, you should not refuse to accept my younger sister, this Kumudvati, who, by her long service at your feet, seeks to atone for her own fault."
सारांश AI हे राजन्! मेरी इस छोटी बहन कुमुद्वती को स्वीकार करें, जो आपके चरणों की सेवा द्वारा अपने इस अपराध का मार्जन करना चाहती है। आप इसे अपनी सेवा का अवसर प्रदान करने की कृपा करें।
पदच्छेदः AI
इमाम्इदम् (२.१) this
स्वसारम्स्वसृ (२.१) sister
and
यवीयसीम्यवीयस् (२.१) younger
मेअस्मद् (६.१) my
कुमुद्वतीम्कुमुद्वती (२.१) Kumudvati
not
अर्हसिअर्हसि (√अर्ह् कर्तरि लट् (परस्मै.) म.पु. एक.) you should
not
अनुमन्तुम् to accept
आत्मापराधम्आत्मन्अपराध (२.१) her own fault
नुदतीम् who is removing
चिरायचिराय for a long time
शुश्रूषयाशुश्रूषा (३.१) by service
पार्थिवपार्थिव (८.१) O King!
पादयोःपाद (७.२) at the feet
तेयुष्मद् (६.१) your
छन्दः उपजातिः [११]
छन्दोविश्लेषणम्
१० ११
मां स्व सा रं वी सीं मे
कु मु द्व तीं ना र्ह सि ना नु न्तुम्
त्मा रा धं नु तीं चि रा
शु श्रू या पा र्थि पा यो स्ते
About

Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.