अवैमि कार्यान्तरमानुषस्य
विष्णोः सुताख्यामपरां तनुं त्वाम् ।
सोऽहं कथं नाम तवाचरेय-
माराधनीयस्य धृतेर्विघातम् ॥

अन्वयः AI कार्य-अन्तर-मानुषस्य विष्णोः सुत-आख्याम् अपराम् तनुम् त्वाम् अवैमि । सः अहम् आराध्यनीयस्य तव धृतेः विघातम् कथम् नाम आचरेयम्?

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) अवैमीति॥ त्वाम्। ओएदनान्तरस्तण्डुल इतिवत् कार्यान्तरः कार्यार्थः।

स्थानात्मीयान्यतादर्थ्यरन्ध्रान्तर्येषु चान्तरम्

इति शाश्वतः। स चासौ मानुषश्चेति तस्य विष्णो रामस्य सुताख्यां पुत्रसंज्ञामपरां तनुं मूर्तिमवैमि। आत्मा वै पुत्रनामासि(आश्व.ग-.१।१५) इति श्रुतेरित्यर्थः। स जानन्नहमाराधनीयस्योपास्यस्य तव धृतेः प्रीतेः। धृ प्रीतौ इति धातोः स्त्रियां क्तिन्। विघातं कथं नामाचरेयम्? असंभावितमित्यर्थः ॥

Summary AI "I know you to be another form of Vishnu—who became human for a specific purpose—now bearing the name of 'son'. Being so, how could I possibly cause a disturbance to the composure of you, who are worthy of worship?"

सारांश AI कुमुद ने कहा कि मैं आपको किसी विशेष प्रयोजन से मनुष्य रूप धारण करने वाले भगवान विष्णु का ही पुत्र रूपी दूसरा विग्रह मानता हूँ। अतः मैं आप जैसे पूजनीय के धैर्य में बाधा डालने का विचार भी कैसे कर सकता हूँ?

पदच्छेदः AI

अवैमि	अवैमि (अव√इ कर्तरि लट् (परस्मै.) उ.पु. एक.)	I know
कार्यान्तरमानुषस्य	कार्य–अन्तर–मानुष (६.१)	of him who became human for a specific purpose
विष्णोः	विष्णु (६.१)	of Vishnu
सुताख्याम्	सुत–आख्या (२.१)	with the name 'son'
अपराम्	अपर (२.१)	another
तनुम्	तनु (२.१)	form
त्वाम्	युष्मद् (२.१)	you
सः	तत् (१.१)	I, being such
अहम्	अस्मद् (१.१)	I
कथम्	कथम्	how
नाम	नाम	indeed
तव	युष्मद् (६.१)	your
आचरेयम्	आचरेयम् (आ√चर् कर्तरि विधिलिङ् (परस्मै.) उ.पु. एक.)	should I perform
आराधनीयस्य		of one who is to be worshipped
धृतेः	धृति (६.१)	of composure
विघातम्	विघात (२.१)	an obstruction

छन्दः उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
अ	वै	मि	का	र्या	न्त	र	मा	नु	ष	स्य
वि	ष्णोः	सु	ता	ख्या	म	प	रां	त	नुं	त्वाम्
सो	ऽहं	क	थं	ना	म	त	वा	च	रे	य
मा	रा	ध	नी	य	स्य	धृ	ते	र्वि	घा	तम्

Other texts to read

नैषधीयचरितम् श्रीहर्षः

किरातार्जुनीयम् भारविः

About

Resources

Connect