विभूषणप्रत्युपहारहस्त-
मुपस्थितं वीक्ष्य विशांपतिस्तम् ।
सौपर्णमस्त्रं प्रतिसंजहार
प्रह्वेष्वनिर्बन्धरुषो हि सन्तः ॥
विभूषणप्रत्युपहारहस्त-
मुपस्थितं वीक्ष्य विशांपतिस्तम् ।
सौपर्णमस्त्रं प्रतिसंजहार
प्रह्वेष्वनिर्बन्धरुषो हि सन्तः ॥
मुपस्थितं वीक्ष्य विशांपतिस्तम् ।
सौपर्णमस्त्रं प्रतिसंजहार
प्रह्वेष्वनिर्बन्धरुषो हि सन्तः ॥
अन्वयः
AI
विशांपतिः विभूषण-प्रति-उपहार-हस्तम् उपस्थितम् तम् वीक्ष्य सौपर्णम् अस्त्रम् प्रतिसंजहार । हि सन्तः प्रह्वेषु अनिर्बन्ध-रुषः (भवन्ति) ।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
विभूषणेति॥ विशांपतिर्मनुजपतिः कुशः।
द्वौ विशौ वैश्यमनुजौ इत्यमरः (अमरकोशः ३.३.२२५ ) । विभूषणं प्रत्युपहरति प्रत्यर्पयतीति विभूषणप्रत्युपहारः। कर्मण्यण् (अष्टाध्यायी ३.२.१ ) । विभूषणप्रत्युपहारो हृस्तो यस्य तम्। उपस्थितं प्राप्तं तं कुमुदं वीक्ष्य सौपर्णं गारुत्मतमस्त्रं प्रतिसंजहार। तथा हि-सन्तः प्रह्वेषु नम्रेष्वनिर्बन्धरुषोऽनियतकोपा हि ॥
Summary
AI
Seeing him approach with the ornament held in his hand as a return gift, the king withdrew the Garuda missile. For indeed, the anger of noble people does not persist towards those who are submissive.
सारांश
AI
उपहार स्वरूप आभूषण लेकर उपस्थित उस नागराज को देखकर राजा ने गरुड़-अस्त्र वापस ले लिया, क्योंकि सज्जन पुरुष विनम्र हुए व्यक्ति पर क्रोध नहीं करते।
पदच्छेदः
AI
| विभूषणप्रत्युपहारहस्तम् | विभूषण–प्रति–उपहार–हस्त (२.१) | whose hand held the ornament as a return gift |
| उपस्थितम् | who had approached | |
| वीक्ष्य | having seen | |
| विशांपतिः | विशांपति (१.१) | the king |
| तम् | तत् (२.१) | him |
| सौपर्णम् | सौपर्ण (२.१) | the Garuda weapon |
| अस्त्रम् | अस्त्र (२.१) | the missile |
| प्रतिसंजहार | प्रतिसंजहार (प्रति+सम्√हृ कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | withdrew |
| प्रह्वेषु | प्रह्व (७.३) | towards the submissive |
| अनिर्बन्धरुषः | अनिर्बन्ध–रुष् (१.३) | whose anger is not persistent |
| हि | हि | for |
| सन्तः | the good people |
छन्दः
उपजातिः [११]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| वि | भू | ष | ण | प्र | त्यु | प | हा | र | ह | स्त |
| मु | प | स्थि | तं | वी | क्ष्य | वि | शां | प | ति | स्तम् |
| सौ | प | र्ण | म | स्त्रं | प्र | ति | सं | ज | हा | र |
| प्र | ह्वे | ष्व | नि | र्ब | न्ध | रु | षो | हि | स | न्तः |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.