जयश्रियः संवननं यतस्त-
दामुक्तपूर्वं गुरुणा च यस्मात् ।
सेहेऽस्य न भ्रंशमतो न लोभा-
त्स तुल्यपुष्पाभरणो हि धीरः ॥

अन्वयः AI यतः तत् जयश्रियः संवननम्, यस्मात् च गुरुणा आमुक्त-पूर्वम्, अतः अस्य भ्रंशम् न सेहे । हि सः धीरः तुल्य-पुष्प-आभरणः (आसीत्), अतः लोभात् न (सेहे) ।

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) जयेति॥ यतः कारणात्। तदाभरणंज यश्रियः संवननं वशीकरणम्। वशक्रिया संवननम् इत्यमरः (अमरकोशः ३.२.४ ) । यस्माञ्च गुरुणा पित्रा। आमुक्तपूर्वं पूर्वमामुक्तम्। धृतमित्यर्थः। सुप्सुपेति समासः। अतो हेतोरस्याभरणस्य भ्रंशं नाशं न सेहे। लोभान्न। कुतः? हि यस्माद्धीरो विद्वान्। स कुशस्तुल्यानि पुष्पाण्याभरणानि च यस्य सः। पुष्पेष्विवाभरणेषु धृतेषु निर्मिल्यबुद्धिं करोतीत्यर्थः ॥

Summary AI He could not tolerate its loss, not out of greed—for the steadfast king considered ornaments and flowers to be of equal value—but because it was a charm for the goddess of victory and had been previously worn by his revered father, Rama.

सारांश AI वह कंगन विजय का प्रतीक था और पिता द्वारा पहना गया था, इसलिए धीर स्वभाव वाले राजा को उसका खोना प्रिय नहीं लगा। उनका यह दुख लोभ के कारण नहीं था।

पदच्छेदः AI

जयश्रियः	जयश्री (६.१)	of the goddess of victory
संवननम्	संवनन (१.१)	a charm
यतः	यतः	because
तत्	तत् (१.१)	it
आमुक्तपूर्वम्	आमुक्त (आ√मुच्+क्त)–पूर्व (१.१)	worn before
गुरुणा	गुरु (३.१)	by his father
च	च	and
यस्मात्	यस्मात्	because
सेहे	सेहे (√सह् कर्तरि लिट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.)	he tolerated
अस्य	इदम् (६.१)	its
न	न	not
भ्रंशम्	भ्रंश (२.१)	loss
अतः	अतः	therefore
न	न	not
लोभात्	लोभ (५.१)	out of greed
सः	तत् (१.१)	he
तुल्यपुष्पाभरणः	तुल्य–पुष्प–आभरण (१.१)	one for whom flowers and ornaments are equal
हि	हि	for
धीरः	धीर (१.१)	steadfast

छन्दः उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
ज	य	श्रि	यः	सं	व	न	नं	य	त	स्त
दा	मु	क्त	पू	र्वं	गु	रु	णा	च	य	स्मात्
से	हे	ऽस्य	न	भ्रं	श	म	तो	न	लो	भा
त्स	तु	ल्य	पु	ष्पा	भ	र	णो	हि	धी	रः

Other texts to read

श्रीमद्भगवद्गीता

किरातार्जुनीयम् भारविः

About

Resources

Connect