ततो नृपेणानुगताः स्त्रियस्ता
भ्राजिष्णुना सातिशयं विरेजुः ।
प्रागेव मुक्ता नयनाभिरामाः
प्राप्येन्द्रनीलं किमुतोन्मयूखम् ॥
ततो नृपेणानुगताः स्त्रियस्ता
भ्राजिष्णुना सातिशयं विरेजुः ।
प्रागेव मुक्ता नयनाभिरामाः
प्राप्येन्द्रनीलं किमुतोन्मयूखम् ॥
भ्राजिष्णुना सातिशयं विरेजुः ।
प्रागेव मुक्ता नयनाभिरामाः
प्राप्येन्द्रनीलं किमुतोन्मयूखम् ॥
अन्वयः
AI
ततः भ्राजिष्णुना नृपेण अनुगताः ताः स्त्रियः स-अतिशयम् विरेजुः । प्राक् एव नयन-अभिरामाः मुक्ताः उन्मयूखम् इन्द्रनीलम् प्राप्य किम् उत (न विरेजुः)?
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
तत इति॥ ततो भ्राजिष्णुना प्रकाशनशीलेन।
भुवश्च (अष्टाध्यायी ४.१.४७ ) इति चकारादिष्णुच्। नृपेणानुगताः संगतास्ताः स्त्रियः सातिशयं यथा तथा विरेजुः। प्रागेव इन्द्रनीलयोगात्पूर्वमेव। केवला अपीत्यर्थः। मुक्ता मणयो नयनाभिरामाः। उन्मयूखमिन्द्रनीलं प्राप्य किमुत> अभिरामा इति किमु वक्तव्यमित्यर्थः ॥
Summary
AI
Then, those women, accompanied by the resplendent king, shone exceedingly. The analogy is given: pearls, already pleasing to the eye, how much more beautiful do they become when set against a radiant sapphire? Similarly, the beautiful women shone even more in the company of the radiant king.
सारांश
AI
स्त्रियों के पीछे चलते हुए तेजस्वी राजा कुश की शोभा अत्यधिक बढ़ गई। जिस प्रकार सुंदर मोती श्रेष्ठ इंद्रनील मणि के संपर्क में आकर पहले से अधिक शोभायमान हो जाते हैं।
पदच्छेदः
AI
| ततः | ततस् | Then |
| नृपेण | नृप (३.१) | by the king |
| अनुगताः | अनुगत (अनु√गम्+क्त, १.३) | accompanied |
| स्त्रियः | स्त्री (१.३) | the women |
| ताः | तद् (१.३) | those |
| भ्राजिष्णुना | भ्राजिष्णु (३.१) | resplendent |
| स-अतिशयम् | स-अतिशय (२.१) | exceedingly |
| विरेजुः | विरेजुः (वि√राज् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.) | shone |
| प्राक् | प्राच् | Already |
| एव | एव | indeed |
| मुक्ताः | मुक्ता (१.३) | pearls |
| नयन-अभिरामाः | नयन–अभिरामा (१.३) | pleasing to the eye |
| प्राप्य | प्राप्य (प्र√आप्+ल्यप्) | having obtained |
| इन्द्रनीलम् | इन्द्रनील (२.१) | a sapphire |
| किम् उत | किम् उत | how much more so |
| उत्-मयूखम् | उत्–मयूख (२.१) | radiant |
छन्दः
उपजातिः [११]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| त | तो | नृ | पे | णा | नु | ग | ताः | स्त्रि | य | स्ता |
| भ्रा | जि | ष्णु | ना | सा | ति | श | यं | वि | रे | जुः |
| प्रा | गे | व | मु | क्ता | न | य | ना | भि | रा | माः |
| प्रा | प्ये | न्द्र | नी | लं | कि | मु | तो | न्म | यू | खम् |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.