आवर्तशोभा नतनाभिकान्ते-
र्भङ्गो भ्रुवां द्वन्द्वचराः स्तनानाम् ।
जातानि रूपावयवोपमाना-
न्यदूरवर्तीनि विलासिनीनाम् ॥
आवर्तशोभा नतनाभिकान्ते-
र्भङ्गो भ्रुवां द्वन्द्वचराः स्तनानाम् ।
जातानि रूपावयवोपमाना-
न्यदूरवर्तीनि विलासिनीनाम् ॥
र्भङ्गो भ्रुवां द्वन्द्वचराः स्तनानाम् ।
जातानि रूपावयवोपमाना-
न्यदूरवर्तीनि विलासिनीनाम् ॥
अन्वयः
AI
विलासिनीनाम् नत-नाभि-कान्तेः आवर्त-शोभा, भ्रुवाम् भङ्गः, स्तनानाम् द्वन्द्व-चराः (चक्रवाकाः) (इति इमानि) रूप-अवयव-उपमानानि अदूर-वर्तीनि जातानि ।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
आवर्तेति॥ विलासिनीनां विलसनशीलानां स्त्रीणाम्।
वौ कषलसकत्थस्नम्भः (अष्टाध्यायी ३.२.१४३ ) इति घिनुण्प्रत्ययः। रूपावयवानामुपमेयानां यान्युपमानानि लोकप्रसिद्धानि तान्यदूरवर्तीन्यन्तिकगतानि जातानि। कस्य किमुपमानमित्यत्राह-नतनाभिकान्तेर्निम्ननाभिशोभाया आवर्तशोभा। स्यादावर्तोऽम्भसां भ्रमः इत्यमरः (अमरकोशः १.१०.६ ) । भ्रुवां भङ्गस्तरंगः। स्तनानां द्वन्द्वचराश्चक्रवाकाः। उपमानम् इति सर्वत्र संबध्यते ॥
Summary
AI
"For these playful women, the very objects of poetic comparison for their body parts have become nearby: the whirlpool's beauty for their deep navels, the waves for their eyebrows, and the pairs of Chakravaka birds for their breasts."
सारांश
AI
जल के भंवर स्त्रियों की नाभि के समान, लहरें उनकी भौंहों के समान और जलपक्षी उनके स्तनों के समान प्रतीत हो रहे हैं। उनके सौंदर्य की उपमाएं जल में ही उनके समीप उपस्थित हैं।
पदच्छेदः
AI
| आवर्त-शोभा | आवर्त–शोभा (१.१) | The beauty of a whirlpool |
| नत-नाभि-कान्तेः | नत–नाभि–कान्ति (६.१) | of the beauty of the deep navel |
| भङ्गः | भङ्ग (१.१) | a wave |
| भ्रुवाम् | भ्रू (६.३) | of the eyebrows |
| द्वन्द्व-चराः | द्वन्द्व–चर (१.३) | the pair-moving (birds) |
| स्तनानाम् | स्तन (६.३) | of the breasts |
| जातानि | जात (√जन्+क्त, १.३) | have become |
| रूप-अवयव-उपमानानि | रूप–अवयव–उपमान (१.३) | the standards of comparison for the parts of their bodies |
| अदूर-वर्तीनि | अदूर–वर्तिन् (१.३) | nearby |
| विलासिनीनाम् | विलासिनी (६.३) | of the playful women |
छन्दः
उपजातिः [११]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| आ | व | र्त | शो | भा | न | त | ना | भि | का | न्ते |
| र्भ | ङ्गो | भ्रु | वां | द्व | न्द्व | च | राः | स्त | ना | नाम् |
| जा | ता | नि | रू | पा | व | य | वो | प | मा | ना |
| न्य | दू | र | व | र्ती | नि | वि | ला | सि | नी | नाम् |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.