विलुप्तमन्तः पुरसुन्दरीणां
यदञ्जनं नौलिलिताभिरद्भिः ।
तद्बध्नतीभिर्मदरागशोभां
विलोचनेषु प्रतिमुक्तमासाम् ॥

अन्वयः AI नौ-ललिताभिः अद्भिः अन्तःपुर-सुन्दरीणाम् यत् अञ्जनम् विलुप्तम्, तत् मद-राग-शोभाम् बध्नतीनाम् आसाम् विलोचनेषु प्रतिमुक्तम् (इव) ।

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) विलुप्तमिति॥ नौलुलिताभिर्नौक्षुभिताभिरद्भिः। अन्तःपुरसुन्दरीणां यदञ्जनं कज्जलं विलुप्तं हृतं तदञ्जनं विलोचनेषु नयनेषु मदेन या रागशोभा तां बध्नतीभिर्घटयन्तीभिरद्भिरासां प्रतिमुक्तं प्रत्यर्पितम्। प्रतिनिधिदानमपि तत्कार्यकारित्वात्प्रत्यर्पणमेवेति भावः ॥

Summary AI The collyrium of the harem beauties, which was washed away by the playful splashes of water, seemed to be returned to their eyes, which now displayed the beauty of the redness caused by intoxication from wine and joy.

सारांश AI नदी की लहरों ने स्त्रियों की आँखों का काजल तो पोंछ दिया, लेकिन मद की लाली से उनकी आँखों की स्वाभाविक शोभा को और बढ़ा दिया है।

पदच्छेदः AI

विलुप्तम्	विलुप्त (वि√लुप्+क्त, १.१)	was washed away
अन्तःपुर-सुन्दरीणाम्	अन्तःपुर–सुन्दरी (६.३)	of the beauties of the harem
यत्	यद् (१.१)	which
अञ्जनम्	अञ्जन (१.१)	collyrium
नौ-ललिताभिः	नौ–ललित (३.३)	by the playful (splashes) from the boats
अद्भिः	अप् (३.३)	by the waters
तत्	तद् (१.१)	that
बध्नतीभिः	बध्नन्ती (√बन्ध्+शतृ+ङीप्, ३.३)	by those who were displaying
मद-राग-शोभाम्	मद–राग–शोभा (२.१)	the beauty of the redness of intoxication
विलोचनेषु	विलोचन (७.३)	in the eyes
प्रतिमुक्तम्	प्रतिमुक्त (प्रति√मुच्+क्त, १.१)	was returned
आसाम्	इदम् (६.३)	of these (women)

छन्दः उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
वि	लु	प्त	म	न्तः	पु	र	सु	न्द	री	णां
य	द	ञ्ज	नं	नौ	लि	लि	ता	भि	र	द्भिः
त	द्ब	ध्न	ती	भि	र्म	द	रा	ग	शो	भां
वि	लो	च	ने	षु	प्र	ति	मु	क्त	मा	साम्

Other texts to read

कुमारसंभवम् कालिदासः

रामायणम् वाल्मीकिः

About

Resources

Connect