प्रवृद्धतापो दिवसोऽतिमात्र-
मत्यर्थमेव क्षणदा च तन्वी ।
उभौ विरोधक्रियया विभिन्नौ
जायापती सानुशयाविवास्ताम् ॥

अन्वयः AI दिवसः अतिमात्रम् प्रवृद्धतापः, क्षणदा च अत्यर्थम् एव तन्वी (आसीत्) । विरोधक्रियया विभिन्नौ उभौ सानुशयौ जायापती इव आस्ताम् ।

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) प्रवृद्धेति॥ अतिमात्रं प्रवृद्धतापो दिवसः। अत्यर्थमेवानल्पं तन्वी कृशा क्षणदा च इत्येतावुभौ विरोधक्रियया प्रणयकलहादिना विरोधाचरणेन विभिन्नौ सानुशयौ सानुतापौ जायापती दंपती इव। आस्ताम्। तयोरपि तापकार्श्यसंभवात्तत्सदृशाबभूतामित्यर्थः ॥

Summary AI The day became excessively hot, and the night became extremely short. These two, the day and night, differing due to their contrary actions, were like a husband and wife who are estranged and regretful.

सारांश AI अत्यधिक गर्मी वाले लंबे दिन और अत्यंत छोटी रातें, आपसी विरोध के कारण अलग हुए और पश्चाताप करते हुए किसी पति-पत्नी के समान प्रतीत हो रहे थे।

पदच्छेदः AI

प्रवृद्धतापः	प्रवृद्ध–ताप (१.१)	with increased heat
दिवसः	दिवस (१.१)	the day
अतिमात्रम्	अतिमात्रम्	excessively
अत्यर्थम्	अत्यर्थम्	extremely
एव	एव	indeed
क्षणदा	क्षणदा (१.१)	the night
च	च	and
तन्वी	तन्वी (१.१)	short
उभौ	उभ (१.२)	both
विरोधक्रियया	विरोध–क्रिया (३.१)	by their contrary actions
विभिन्नौ	विभिन्न (वि√भिद्+क्त, १.२)	differing
जायापती	जाया–पति (१.२)	a husband and wife
सानुशयौ	स–अनुशय (१.२)	regretful
इव	इव	like
आस्ताम्	आस्ताम् (√अस् कर्तरि लङ् (परस्मै.) प्र.पु. द्वि.)	were

छन्दः उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
प्र	वृ	द्ध	ता	पो	दि	व	सो	ऽति	मा	त्र
म	त्य	र्थ	मे	व	क्ष	ण	दा	च	त	न्वी
उ	भौ	वि	रो	ध	क्रि	य	या	वि	भि	न्नौ
जा	या	प	ती	सा	नु	श	या	वि	वा	स्ताम्

Other texts to read

कुमारसंभवम् कालिदासः

शिशुपालवधम् माघः

About

Resources

Connect