अथार्धरात्रे स्तिमितप्रदीपे
शय्यागृहे सुप्तजने प्रबुद्धः ।
कुशः प्रवासस्थकलत्रवेषा-
मदृष्टपूर्वां वनितामपश्यत् ॥

अन्वयः AI अथ अर्धरात्रे स्तिमितप्रदीपे सुप्तजने शय्यागृहे प्रबुद्धः कुशः प्रवासस्थकलत्रवेषाम् अदृष्टपूर्वां वनिताम् अपश्यत्।

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) अथेति॥ अथ अर्धं रात्रेरर्धरात्रः। अर्धं नपुंसकम् (अष्टाध्यायी २.२.४ ) इत्येकदेशसमासः। अहःसर्वैदेशसंख्यातपुण्यञ्च रात्रेः (अष्टाध्यायी ५.४.८७ ) इति समासान्तोऽच्प्रत्ययः। रात्राह्नाहाः पुंसि (अष्टाध्यायी २.४.२९ ) इति नियमात्पुंस्त्वम्। अर्धरात्रे निशीथे स्तिमितप्रदीपे सुप्तजने शय्यागृहे प्रबुद्धः, न तु सुप्तः। कुशः प्रवासस्थकलत्रवेषां प्रोषितभर्तृकावेषाम्। अदृष्टा पूर्वमित्यदृष्टपूर्वा ताम्। सुप्सुपेति समासः। वनितामपश्यत् ॥

Summary AI Then, at midnight, in the bedchamber where the lamps were dim and the attendants were asleep, the awakened Kusha saw a woman he had never seen before, dressed like one whose husband is traveling abroad.

सारांश AI आधी रात को जब दीपक मंद थे और सब सो रहे थे, तब कुश ने जागने पर एक ऐसी अपरिचित स्त्री को देखा जो विरहिणी पत्नी के वेश में थी।

पदच्छेदः AI

अथ	अथ	Then
अर्धरात्रे	अर्ध–रात्रि (७.१)	at midnight
स्तिमितप्रदीपे	स्तिमित–प्रदीप (७.१)	when the lamps were still/dim
शय्यागृहे	शय्या–गृह (७.१)	in the bedchamber
सुप्तजने	सुप्त–जन (७.१)	when the people were asleep
प्रबुद्धः	प्रबुद्ध (प्र√बुध्+क्त, १.१)	awakened
कुशः	कुश (१.१)	Kusha
प्रवासस्थकलत्रवेषाम्	प्रवासस्थ–कलत्र–वेषा (२.१)	who had the appearance of a woman whose husband is away
अदृष्टपूर्वाम्	अदृष्ट–पूर्वा (२.१)	never seen before
वनिताम्	वनिता (२.१)	a woman
अपश्यत्	अपश्यत् (√दृश् कर्तरि लङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	saw

छन्दः उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
अ	था	र्ध	रा	त्रे	स्ति	मि	त	प्र	दी	पे
श	य्या	गृ	हे	सु	प्त	ज	ने	प्र	बु	द्धः
कु	शः	प्र	वा	स	स्थ	क	ल	त्र	वे	षा
म	दृ	ष्ट	पू	र्वां	व	नि	ता	म	प	श्यत्

Other texts to read

श्रीमद्भगवद्गीता

भट्टिकाव्यम् भट्टिः

About

Resources

Connect