चतुर्भुजांशप्रभवः स तेषां
दानप्रवृत्तेरनुपारतानाम् ।
सुरद्विपानामिव सामयोनि-
र्भिन्नोऽष्टधा विप्रससार वंशः ॥
चतुर्भुजांशप्रभवः स तेषां
दानप्रवृत्तेरनुपारतानाम् ।
सुरद्विपानामिव सामयोनि-
र्भिन्नोऽष्टधा विप्रससार वंशः ॥
दानप्रवृत्तेरनुपारतानाम् ।
सुरद्विपानामिव सामयोनि-
र्भिन्नोऽष्टधा विप्रससार वंशः ॥
अन्वयः
AI
चतुर्भुजांशप्रभवः सः तेषां वंशः, दानप्रवृत्तेः अनुपारतानां सामयोनिः सुरद्विपानाम् (वंशः) इव, अष्टधा भिन्नः (सन्) विप्रससार।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
चतुर्भुजेति॥ चतुर्भुजो विष्णुः, तस्यां शा रामादयः ते प्रभवाः कारणानि यस्य स तथोक्तः। दानं त्यागो मदश्च।
दानं गजमदे त्यागे इति विश्वः। प्रवृत्तिर्व्यापारः प्रवाहश्च। दानप्रवृत्तेरनुपारतानां सुरद्विपानां दिग्गजानां वंश इव। अष्टधा भिन्नः सन्। विप्रससार विस्तृतोऽभूत्। सामयोनिः इत्यत्र पालकाप्यः-सूर्यस्याण्डकपाले द्वे समानीय प्रजापतिः। हस्ताभ्यां परिगृह्याथ सप्त समान्यगायत। गायतो ब्रह्मणस्तस्मात्समुत्पेतुर्मतङ्गजाः ॥ इति ॥
Summary
AI
Their lineage, originating from a part of Vishnu, branched out in eight directions. It was like the race of the eight celestial elephants, which also share a common origin and are known for their ceaseless flow of ichor (punning on the brothers' ceaseless charity).
सारांश
AI
भगवान विष्णु के अंशों से उत्पन्न और निरंतर दान देने वाले उन राजकुमारों का वंश आठ दिशाओं में उसी प्रकार फैल गया जैसे दिग्गजों की आठ शाखाएँ।
पदच्छेदः
AI
| चतुर्भुजांशप्रभवः | चतुर्–भुज–अंश–प्रभव (१.१) | originating from a part of the four-armed one (Vishnu) |
| सः | तद् (१.१) | that |
| तेषाम् | तद् (६.३) | their |
| दानप्रवृत्तेः | दान–प्रवृत्ति (६.१) | of the flow of ichor / of the practice of giving |
| अनुपारतानाम् | अनुपारत (६.३) | of those who had not ceased |
| सुरद्विपानाम् | सुर–द्विप (६.३) | of the celestial elephants |
| इव | इव | like |
| सामयोनिः | साम–योनि (१.१) | having a common origin |
| भिन्नः | भिन्न (√भिद्+क्त, १.१) | divided |
| अष्टधा | अष्टधा | in eight ways |
| विप्रससार | विप्रससार (वि+प्र√सृ कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | spread out |
| वंशः | वंश (१.१) | lineage |
छन्दः
उपजातिः [११]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| च | तु | र्भु | जां | श | प्र | भ | वः | स | ते | षां |
| दा | न | प्र | वृ | त्ते | र | नु | पा | र | ता | नाम् |
| सु | र | द्वि | पा | ना | मि | व | सा | म | यो | नि |
| र्भि | न्नो | ऽष्ट | धा | वि | प्र | स | सा | र | वं | शः |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.