आधूय शाखाः कुसुमद्रुमाणां
स्पृष्ट्वा च शीतान्सरयूतरंगान् ।
तं क्लान्तसैन्यं कुलराजधान्याः
प्रत्युज्जगामोपवनान्तवायुः ॥

अन्वयः AI कुसुमद्रुमाणां शाखाः आधूय, शीतान् सरयूतरंगान् च स्पृष्ट्वा, कुलराजधान्याः उपवनान्तवायुः क्लान्तसैन्यम् तम् प्रत्युज्जगाम ।

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) आधूयेति॥ कुलराजधान्या उपवनान्तवायुः कुसुमद्रामाणां शाखा आधूयेषद्धत्वा। सुरभिर्मन्दश्चेत्यर्थः। शीतान्सरयूतरंगांश्च स्पृष्ट्वा। अनेन शैत्योक्तिः। क्लान्तसैन्यं तं कुशं प्रत्युज्जगाम ॥

Summary AI The breeze from the edge of the groves of the ancestral capital, after shaking the branches of flowering trees and touching the cool waves of the Sarayu, came forth to greet him (Kusha), whose army was weary.

सारांश AI सरयू की लहरों से शीतल और बगीचों के फूलों को महकाती वायु ने अयोध्या पहुँचते ही कुश की थकी हुई सेना का भव्य स्वागत किया।

पदच्छेदः AI

आधूय	आधूय (आ√धू+ल्यप्)	Having shaken
शाखाः	शाखा (२.३)	the branches
कुसुमद्रुमाणाम्	कुसुम–द्रुम (६.३)	of the flowering trees
स्पृष्ट्वा	स्पृष्ट्वा (√स्पृश्+क्त्वा)	and having touched
च	च	and
शीतान्	शीत (२.३)	the cool
सरयूतरंगान्	सरयू–तरंग (२.३)	waves of the Sarayu
तम्	तत् (२.१)	him
क्लान्तसैन्यम्	क्लान्त–सैन्य (२.१)	whose army was weary
कुलराजधान्याः	कुल–राजधानी (६.१)	of the ancestral capital
प्रत्युज्जगाम	प्रत्युज्जगाम (प्रति+उद्√गम् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	came forth to meet
उपवनान्तवायुः	उपवन–अन्त–वायु (१.१)	the breeze from the edge of the groves

छन्दः इन्द्रवज्रा [११: ततजगग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
आ	धू	य	शा	खाः	कु	सु	म	द्रु	मा	णां
स्पृ	ष्ट्वा	च	शी	ता	न्स	र	यू	त	रं	गान्
तं	क्ला	न्त	सै	न्यं	कु	ल	रा	ज	धा	न्याः
प्र	त्यु	ज्ज	गा	मो	प	व	ना	न्त	वा	युः
त			त			ज			ग	ग

Other texts to read

कुमारसंभवम् कालिदासः

भट्टिकाव्यम् भट्टिः

About

Resources

Connect