मार्गैषिणी सा कटकान्तरेषु
वैन्ध्येषु सेना बहुधा विभिन्ना ।
चकार रेवेव महाविरावा
बद्धप्रतिश्रुन्ति गुहामुखानि ॥
मार्गैषिणी सा कटकान्तरेषु
वैन्ध्येषु सेना बहुधा विभिन्ना ।
चकार रेवेव महाविरावा
बद्धप्रतिश्रुन्ति गुहामुखानि ॥
वैन्ध्येषु सेना बहुधा विभिन्ना ।
चकार रेवेव महाविरावा
बद्धप्रतिश्रुन्ति गुहामुखानि ॥
अन्वयः
AI
वैन्ध्येषु कटकान्तरेषु बहुधा विभिन्ना मार्गैषिणी महाविरावा सा सेना रेवा इव गुहामुखानि बद्धप्रतिश्रुन्ति चकार ।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
मार्गेति॥ वैन्ध्येषु विन्ध्यसंबन्धिषु कटकान्तरेषु नितम्बावकाशेषु।
कटकोऽस्त्री नितम्बोऽद्रेः इत्यमरः (अमरकोशः २.३.५ ) । मार्गैषिणी मार्गावलोकिनी। अत एव बहुधा विभिन्ना। महाविरावा दीर्घशब्दा सा सेना। रेवेव नर्मदेव। रेवा तु नर्मदा सोमोद्भवा मेखलकन्यका इत्यमरः (अमरकोशः २.३.५ ) । गुहामुखानि बद्धप्रतिश्रुन्ति प्रतिध्वानवन्ति चकाराकरोत् ॥
Summary
AI
That army, seeking its path and split into many divisions among the Vindhya mountain passes, with its great noise, made the cave mouths echo, just like the river Reva (Narmada).
सारांश
AI
विंध्य की घाटियों में सेना की ध्वनि गूँजने से ऐसा प्रतीत हुआ मानो गुफाओं के मुख से गर्जना करती रेवा नदी बह रही हो।
पदच्छेदः
AI
| मार्गैषिणी | मार्ग–एषिणी (१.१) | seeking the path |
| सा | तत् (१.१) | that |
| कटकान्तरेषु | कटक–अन्तर (७.३) | in the mountain passes |
| वैन्ध्येषु | वैन्ध्य (७.३) | of the Vindhya range |
| सेना | सेना (१.१) | army |
| बहुधा | बहुधा | in many ways |
| विभिन्ना | विभिन्न (वि√भिद्+क्त, १.१) | divided |
| चकार | चकार (√कृ कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | made |
| रेवा | रेवा (१.१) | Reva river |
| इव | इव | like |
| महाविरावा | महत्–विराव (१.१) | making a great noise |
| बद्धप्रतिश्रुन्ति | बद्ध–प्रतिश्रुन्ति (२.३) | echoing |
| गुहामुखानि | गुहा–मुख (२.३) | the mouths of caves |
छन्दः
उपजातिः [११]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| मा | र्गै | षि | णी | सा | क | ट | का | न्त | रे | षु |
| वै | न्ध्ये | षु | से | ना | ब | हु | धा | वि | भि | न्ना |
| च | का | र | रे | वे | व | म | हा | वि | रा | वा |
| ब | द्ध | प्र | ति | श्रु | न्ति | गु | हा | मु | खा | नि |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.