तस्य प्रयातस्य वरूथिनीनां
पीडामपर्याप्तवतीव सोढुम् ।
वसुंधरा विष्णुपदं द्वितीय-
मध्यारुरोहेव रजश्छलेन ॥
तस्य प्रयातस्य वरूथिनीनां
पीडामपर्याप्तवतीव सोढुम् ।
वसुंधरा विष्णुपदं द्वितीय-
मध्यारुरोहेव रजश्छलेन ॥
पीडामपर्याप्तवतीव सोढुम् ।
वसुंधरा विष्णुपदं द्वितीय-
मध्यारुरोहेव रजश्छलेन ॥
अन्वयः
AI
प्रयातस्य तस्य वरूथिनीनाम् पीडाम् सोढुम् अपर्याप्तवती इव वसुंधरा, रजः-छलेन द्वितीयम् विष्णु-पदम् अध्यारुरोह इव ।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
तस्येति॥ प्रयातस्य प्रथितस्य तस्य कुशस्य वरूथिनीनां सेनानां कर्त्रीणां
कर्तृकर्मणोः कृति (अष्टाध्यायी २.३.६५ ) इति कर्तरि षष्ठी। पीडां सोढुमपर्याप्तवतीवाशक्तेव वसुंधरा रजश्छलेन द्वितीयं विष्णुपदमाकाशमध्यारुरोहेव। इत्युत्प्रेक्षा ॥
Summary
AI
As if unable to bear the weight of his marching armies, the Earth, under the pretext of the dust raised, seemed to ascend to the sky, the second step of Vishnu.
सारांश
AI
सेना के चलने से उड़ने वाली धूल इतनी अधिक थी कि लगा मानो पृथ्वी भारी बोझ न सह पाने के कारण धूल बनकर आकाश की ओर चढ़ रही हो।
पदच्छेदः
AI
| तस्य | तद् (६.१) | of him |
| प्रयातस्य | प्रयात (प्र√या+क्त, ६.१) | who was marching |
| वरूथिनीनां | वरूथिनी (६.३) | of the armies |
| पीडाम् | पीडा (२.१) | the weight |
| अपर्याप्तवतीव | अपर्याप्तवत् (न+परि√आप्+क्तवतु, १.१)–इव | as if unable |
| सोढुं | सोढुम् (√सह्+तुमुन्) | to bear |
| वसुंधरा | वसुंधरा (१.१) | the Earth |
| विष्णुपदं | विष्णु–पद (२.१) | the step of Vishnu (the sky) |
| द्वितीयम् | द्वितीय (२.१) | the second |
| अध्यारुरोहेव | अध्यारुरोह (अधि+आ√रुह् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)–इव | seemed to ascend |
| रजश्छलेन | रजस्–छल (३.१) | under the pretext of dust |
छन्दः
उपजातिः [११]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| त | स्य | प्र | या | त | स्य | व | रू | थि | नी | नां |
| पी | डा | म | प | र्या | प्त | व | ती | व | सो | ढुम् |
| व | सुं | ध | रा | वि | ष्णु | प | दं | द्वि | ती | य |
| म | ध्या | रु | रो | हे | व | र | ज | श्छ | ले | न |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.