रात्रावनाविष्कृतदीपभासः
कान्तामुखश्रीवियुता दिवापि ।
तिरस्क्रियन्ते कृमितन्तुजालै-
र्विच्छिन्नधूमप्रसरा गवाक्षाः ॥

अन्वयः AI रात्रौ अन-आविष्कृत-दीप-भासः, दिवा अपि कान्ता-मुख-श्री-वियुताः, विच्छिन्न-धूम-प्रसराः गवाक्षाः कृमि-तन्तु-जालैः तिरस्क्रियन्ते ।

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) रात्राविति॥ रात्रावनाविष्कृतदीपभासः। दीपप्रभाशून्या इत्यर्थः। दिवापि दिवसेऽपि कान्तामुखानां श्रिया कान्त्या वियुता रहिता विच्छिन्नो नष्टो धूमप्रसरो येषां ते गवाक्षाः कृमितन्तुजालैर्लूतातन्तुवितानैः। तिरस्क्रियन्ते छाद्यन्ते ॥

Summary AI The windows, which at night are not illuminated by lamplight and by day lack the beauty of beloveds' faces, and from which the smoke of incense no longer spreads, are now being covered by cobwebs.

सारांश AI झरोखे अब मकड़ी के जालों से ढके हैं; वहाँ न रात को दीपक जलते हैं, न सुंदरियों के मुख दिखते हैं और न ही अब वहाँ से धुआँ निकलता है।

पदच्छेदः AI

रात्रौ	रात्रि (७.१)	at night
अनाविष्कृतदीपभासः	नञ्–आविष्कृत–दीप–भास् (१.३)	not illuminated by lamplight
कान्तामुखश्रीवियुताः	कान्ता–मुख–श्री–वियुत (१.३)	devoid of the beauty of beloveds' faces
दिवापि	दिवा–अपि	even by day
तिरस्क्रियन्ते	तिरस्क्रियन्ते (तिरस्√कृ भावकर्मणोः लट् (आत्मने.) प्र.पु. बहु.)	are covered
कृमितन्तुजालैः	कृमि–तन्तु–जाल (३.३)	by cobwebs
विच्छिन्नधूमप्रसराः	विच्छिन्न–धूम–प्रसर (१.३)	from which the spread of incense smoke has ceased
गवाक्षाः	गवाक्ष (१.३)	the windows

छन्दः उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
रा	त्रा	व	ना	वि	ष्कृ	त	दी	प	भा	सः
का	न्ता	मु	ख	श्री	वि	यु	ता	दि	वा	पि
ति	र	स्क्रि	य	न्ते	कृ	मि	त	न्तु	जा	लै
र्वि	च्छि	न्न	धू	म	प्र	स	रा	ग	वा	क्षाः

Other texts to read

रामायणम् वाल्मीकिः

श्रीमद्भगवद्गीता

About

Resources

Connect