अन्वयः
AI
तस्य अर्थसिद्धये राम-आदेशात् अनुगता सेना, अध्ययनार्थस्य धातोः पश्चात् अधिः इव, अभवत्।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
रामेति॥ रामादेशादनुगता सेना तस्य शत्रुघ्नस्य। अध्ययनमर्थोऽभिधेयो यस्य तस्य। धातोः
इङध्ययनेइत्यस्य धातोः पश्चादधिरध्युपसर्ग इव। अर्थसिद्धये प्रयोजनसाधनायेत्येकत्र। अन्यत्र, -अभिधेयसाधनाय। अभवत्। अर्थोऽभिधैयरैवस्तुप्रयोजननिवृत्तिषु इत्यमरः। यथाइङिकावध्युपसर्गं न व्यभिचरतः इति न्यायेनाध्युपसर्गः स्वयमेवार्थसाधकस्य धातोः संनिधिमात्रेणोपकरोति, सेनापि तस्य तद्वदिति भावः ॥
Summary
AI
An army, following by Rama's command for the accomplishment of his purpose, came after Shatrughna, just as the prefix 'adhi' follows the verbal root 'i' (to go) when it has the meaning of 'to study' (अधीते).
सारांश
AI
राम के आदेश से शत्रुघ्न के पीछे चलने वाली सेना ऐसी थी जैसे 'इण्' धातु के पीछे लगकर 'अधि' उपसर्ग उसके अर्थ को सिद्ध करता है।
पदच्छेदः
AI
| रामादेशात् | राम–आदेश (५.१) | by Rama's command |
| अनुगता | अनुगत (अनु√गम्+क्त, १.१) | followed |
| सेना | सेना (१.१) | army |
| तस्य | तद् (६.१) | his |
| अर्थसिद्धये | अर्थसिद्धि (४.१) | for the accomplishment of the purpose |
| पश्चात् | पश्चात् | after |
| अध्ययनार्थस्य | अध्ययन–अर्थ (६.१) | which has the meaning of 'study' |
| धातोः | धातु (६.१) | of the verbal root |
| अधिः | अधि (१.१) | the prefix 'adhi' |
| इव | इव | like |
| अभवत् | अभवत् (√भू कर्तरि लङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | was |
छन्दः
अनुष्टुप् [८]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| रा | मा | दे | शा | द | नु | ग | ता |
| से | ना | त | स्या | र्थ | सि | द्ध | ये |
| प | श्चा | द | ध्य | य | ना | र्थ | स्य |
| धा | तो | र | धि | रि | वा | भ | वत् |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.