आदिदेशाथ शत्रुघ्ने तेषां क्षेमाय राघवः ।
करिष्यन्निव नामास्य यथार्थमरिनिग्रहात् ॥

अन्वयः AI अथ राघवः तेषां क्षेमाय, अस्य नाम अरिनिग्रहात् यथार्थं करिष्यन् इव, शत्रुघ्ने आदिदेश।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) आदिदेशेति॥ अथ तेषां मुनीनां क्षेमाय क्षेमकरणाय राघवो रामः शत्रुघअनमादिदेश। अत्रोत्प्रेक्ष्यते-अस्य शत्रुघ्नस्य नाम अरिनिग्रहाच्छत्रुहननाद्धेतोः। यथाभूतोऽर्थो यस्य तद्यथार्थं करिष्यन्निव। शत्रुन्दन्तीति शत्रुघ्नः। अमनुष्यकर्तृके च (अष्टाध्यायी ३.२.५३ ) इति चकारात्कृतघ्नशत्रुघ्नादयः सिद्धा इति दुर्गसिंहः। पाणिनीयेऽपि बहुलग्रहणाद्यथेष्टसिद्धिः कृततल्युटो बहुलम् (अष्टाध्यायी ३.३.११३ ) इति ॥
Summary AI Then, for the welfare of the sages, Raghava (Rama) gave the command to Shatrughna, as if to make his name—"Slayer of Enemies"—true to its meaning through the subjugation of this foe.
सारांश AI राम ने मुनियों के कल्याण के लिए शत्रुघ्न को आदेश दिया ताकि वे शत्रुओं का दमन कर अपना नाम सार्थक कर सकें।
पदच्छेदः AI
आदिदेशआदिदेश (आ√दिश् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) he ordered
अथअथ Then
शत्रुघ्नेशत्रुघ्न (४.१) to Shatrughna
तेषाम्तद् (६.३) their
क्षेमायक्षेम (४.१) for the welfare
राघवःराघव (१.१) Raghava (Rama)
करिष्यन्करिष्यन् (√कृ+स्य+शतृ, १.१) intending to make
इवइव as if
नामनामन् (२.१) name
अस्यइदम् (६.१) his
यथार्थम्यथार्थ (२.१) true to its meaning
अरिनिग्रहात्अरिनिग्रह (५.१) by the subjugation of the enemy
छन्दः अनुष्टुप् [८]
छन्दोविश्लेषणम्
दि दे शा त्रु घ्ने
ते षां क्षे मा रा वः
रि ष्य न्नि ना मा स्य
था र्थ रि नि ग्र हात्
About

Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.