श्रुत्वा तस्य शुचो हेतुं गोप्ता जिह्नाय राघवः ।
न ह्यकालभवो मृत्युरिक्ष्वाकुपदमस्पृशत् ॥

अन्वयः AI तस्य शुचः हेतुम् श्रुत्वा गोप्ता राघवः जिह्नाय। हि अकालभवः मृत्युः इक्ष्वाकुपदम् न अस्पृशत्।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) श्रुत्वेति॥ गोप्ता रक्षको राघवस्तस्य विप्रस्य शुचः शोकस्य हेतुं पुत्रमरणरूपं श्रुत्वा जिह्नाय लज्जितः। कुतः? हि यस्मादकालभवो मृत्युरिक्ष्वाकूणां पदं राष्ट्रं नास्पृशत्। वृद्धे जीवति यवीयान्न म्रियत इत्यर्थः ॥
Summary AI Hearing the cause of the brahmin's grief, the protector Rama felt ashamed, for indeed, untimely death had never before touched the kingdom of the Ikshvakus.
सारांश AI इस शोक का कारण सुनकर प्रजापालक राम लज्जित हुए, क्योंकि इक्ष्वाकु वंश के शासन में इससे पूर्व कभी अकाल मृत्यु नहीं हुई थी।
पदच्छेदः AI
श्रुत्वाश्रुत्वा (√श्रु+क्त्वा) Having heard
तस्यतत् (६.१) his
शुचःशुच् (६.१) of grief
हेतुम्हेतु (२.१) the cause
गोप्तागोप्तृ (१.१) The protector
जिह्नायजिह्नाय (√ह्री कर्तरि लिट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) felt ashamed
राघवःराघव (१.१) Raghava (Rama)
not
हिहि for indeed
अकालभवःअकालभव (१.१) born out of time
मृत्युःमृत्यु (१.१) death
इक्ष्वाकुपदम्इक्ष्वाकुपद (२.१) the realm of the Ikshvakus
अस्पृशत्अस्पृशत् (√स्पृश् कर्तरि लङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) did touch
छन्दः अनुष्टुप् [८]
छन्दोविश्लेषणम्
श्रु त्वा स्य शु चो हे तुं
गो प्ता जि ह्ना रा वः
ह्य का वो मृ त्यु
रि क्ष्वा कु स्पृ शत्
About

Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.