तमश्रु नेत्रावरणं प्रमृज्य
सीता विलापाद्विरता ववन्दे ।
तस्यै मुनिर्दोहदलिङ्गदर्शी
दाश्वान्सुपुत्राशिषमित्युवाच ॥
तमश्रु नेत्रावरणं प्रमृज्य
सीता विलापाद्विरता ववन्दे ।
तस्यै मुनिर्दोहदलिङ्गदर्शी
दाश्वान्सुपुत्राशिषमित्युवाच ॥
सीता विलापाद्विरता ववन्दे ।
तस्यै मुनिर्दोहदलिङ्गदर्शी
दाश्वान्सुपुत्राशिषमित्युवाच ॥
अन्वयः
AI
सीता नेत्रावरणम् अश्रु प्रमृज्य विलापात् विरता (सती) तम् ववन्दे। दोहदलिङ्गदर्शी मुनिः तस्यै सुपुत्राशिषम् दाश्वान् इति उवाच।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
तमिति॥ सीता विलापाद्विरता सती नेत्रावरणं दृष्टिप्रतिबन्धकमश्रु प्रमृज्य तं मुनिं ववन्दे दोहदलिङ्गदर्शी गर्भचिह्नदर्शी मुनिस्तस्यै सीतायै सुपुत्राशिषं तत्प्राप्तिहेतुभूतां दाश्वान् दत्तवानिति वक्ष्यमाणप्रकारेणोवाच।
दाश्वान्साह्वान्मीढ्वांश्च (अष्टाध्यायी ६.१.१२ ) इति क्वस्वन्तो निपातः ॥
Summary
AI
Wiping away the tears that veiled her eyes, Sita ceased her wailing and bowed to him. The sage, perceiving the signs of her pregnancy, gave her the blessing for a noble son and spoke thus.
सारांश
AI
सीता ने आँसू पोंछकर मुनि का अभिवादन किया; सीता के गर्भ के लक्षणों को देख मुनि ने उन्हें तेजस्वी पुत्र प्राप्त करने का आशीर्वाद दिया।
पदच्छेदः
AI
| तम् | तद् (२.१) | him |
| अश्रु | अश्रु (२.१) | tears |
| नेत्रावरणम् | नेत्र–आवरण (२.१) | covering the eyes |
| प्रमृज्य | प्रमृज्य (प्र√मृज्+ल्यप्) | having wiped away |
| सीता | सीता (१.१) | Sita |
| विलापात् | विलाप (५.१) | from wailing |
| विरता | विरत (वि√रम्+क्त, १.१) | having ceased |
| ववन्दे | ववन्दे (√वन्द् कर्तरि लिट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | bowed to |
| तस्यै | तद् (४.१) | to her |
| मुनिः | मुनि (१.१) | the sage |
| दोहदलिङ्गदर्शी | दोहदलिङ्गदर्शिन् (१.१) | who saw the signs of pregnancy |
| दाश्वान् | दाश्वस् (√दाश्+क्वसु, १.१) | having given |
| सुपुत्राशिषम् | सुपुत्र–आशिस् (२.१) | the blessing of a noble son |
| इति | इति | thus |
| उवाच | उवाच (√वच् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | said |
छन्दः
उपजातिः [११]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| त | म | श्रु | ने | त्रा | व | र | णं | प्र | मृ | ज्य |
| सी | ता | वि | ला | पा | द्वि | र | ता | व | व | न्दे |
| त | स्यै | मु | नि | र्दो | ह | द | लि | ङ्ग | द | र्शी |
| दा | श्वा | न्सु | पु | त्रा | शि | ष | मि | त्यु | वा | च |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.