तथेति तस्याः प्रतिगृह्य वाचं
रामानुजे दृष्टिपथं व्यतीते ।
सा मुक्तकण्ठं व्यसनातिभरा-
ञ्चक्रन्द विग्नां कुररीव भूयः ॥
तथेति तस्याः प्रतिगृह्य वाचं
रामानुजे दृष्टिपथं व्यतीते ।
सा मुक्तकण्ठं व्यसनातिभरा-
ञ्चक्रन्द विग्नां कुररीव भूयः ॥
रामानुजे दृष्टिपथं व्यतीते ।
सा मुक्तकण्ठं व्यसनातिभरा-
ञ्चक्रन्द विग्नां कुररीव भूयः ॥
अन्वयः
AI
रामानुजे "तथा" इति तस्याः वाचम् प्रतिगृह्य दृष्टिपथम् व्यतीते (सति), सा व्यसनातिभरात् विग्ना कुररी इव मुक्तकण्ठम् भूयः चक्रन्द।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
तथेति॥ तथएति तस्याः सीताया वाचं प्रतिगृह्याङ्गीकृत्य रामानुजे लक्ष्मणे दृष्टिपथं व्यतीतेऽतिक्रान्ते सति सा सीता व्यसनातिभाराद्दुःखातिरेकात्। मुक्तकण्ठं यथा स्यात्तथा। वाग्वृत्त्येत्यर्थथः। विग्ना भीता कुररीवोत्क्रोशीव।
उत्क्रोशकुररौ समौ इत्यमरः (अमरकोशः २.५.२५ ) । भूयो भूयिष्ठं चक्रन्द चुक्रोश ॥
Summary
AI
When Lakshmana, accepting her words with "So be it," had gone beyond her sight, she, overwhelmed by the immense weight of her sorrow, cried out loudly, like a distressed female osprey.
सारांश
AI
लक्ष्मण के दृष्टि से ओझल होते ही सीता अपने दुःख के भारी बोझ को संभाल न सकीं और किसी आर्त कुररी पक्षी की भाँति गला फाड़कर विलाप करने लगीं।
पदच्छेदः
AI
| तथा | तथा | so be it |
| इति | इति | thus |
| तस्याः | तद् (६.१) | her |
| प्रतिगृह्य | प्रतिगृह्य (प्रति√ग्रह्+ल्यप्) | having accepted |
| वाचम् | वाच् (२.१) | words |
| रामानुजे | रामानुज (७.१) | when Rama's younger brother |
| दृष्टिपथम् | दृष्टि–पथ (२.१) | the path of sight |
| व्यतीते | व्यतीत (वि+अति√इ+क्त, ७.१) | had passed beyond |
| सा | तद् (१.१) | she |
| मुक्तकण्ठम् | मुक्तकण्ठम् | loudly |
| व्यसनातिभरात् | व्यसन–अतिभर (५.१) | from the extreme weight of sorrow |
| चक्रन्द | चक्रन्द (√क्रन्द् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | cried out |
| विग्ना | विग्न (१.१) | distressed |
| कुररी | कुररी (१.१) | a female osprey |
| इव | इव | like |
| भूयः | भूयस् | greatly |
छन्दः
उपजातिः [११]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| त | थे | ति | त | स्याः | प्र | ति | गृ | ह्य | वा | चं |
| रा | मा | नु | जे | दृ | ष्टि | प | थं | व्य | ती | ते |
| सा | मु | क्त | क | ण्ठं | व्य | स | ना | ति | भ | रा |
| ञ्च | क्र | न्द | वि | ग्नां | कु | र | री | व | भू | यः |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.