नृपस्य वर्णाश्रमपालनं
यत्स एव ध्रर्मो मनुना प्रणीत्- ।
अः निर्वासिताप्येवमतस्त्वयाह्-
अं तपस्विसामान्यमवेक्षणीया ॥
नृपस्य वर्णाश्रमपालनं
यत्स एव ध्रर्मो मनुना प्रणीत्- ।
अः निर्वासिताप्येवमतस्त्वयाह्-
अं तपस्विसामान्यमवेक्षणीया ॥
यत्स एव ध्रर्मो मनुना प्रणीत्- ।
अः निर्वासिताप्येवमतस्त्वयाह्-
अं तपस्विसामान्यमवेक्षणीया ॥
अन्वयः
AI
यत् वर्णाश्रमपालनम् (अस्ति), सः एव नृपस्य धर्मः मनुना प्रणीतः। अतः त्वया एवम् निर्वासिता अपि अहम् तपस्विसामान्यम् अवेक्षणीया।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
नृपस्येति॥ वर्णानां ब्राह्मणादीनामाश्रमाणां ब्रह्मचर्यादीनां च पालनं यत्स एव नृपस्य धर्मो मनुना प्रणीत उक्तः। अतः कारणादेवं त्वया निर्वासिता निष्कासिताप्यहं तपस्विभिः सामान्यं साधारणं यथा भवति तथाऽवेक्षणीया। कलत्रदृष्ट्यभावेऽपि वर्णाश्रमदृषअटिः सीतायां कर्तव्येत्यर्थः ॥
Summary
AI
"The protection of the social orders (varna) and stages of life (ashrama) is the duty of a king, as ordained by Manu. Therefore, even though exiled by you, I should be looked after by you as one of the common ascetics under your protection."
सारांश
AI
मनु के अनुसार राजा का धर्म प्रजा के वर्ण और आश्रम की रक्षा करना है; अतः निर्वासित होने के बाद भी एक वनवासी होने के नाते मैं आपके संरक्षण की अधिकारी हूँ।
पदच्छेदः
AI
| नृपस्य | नृप (६.१) | of a king |
| वर्णाश्रमपालनम् | वर्णाश्रम–पालन (१.१) | the protection of social orders and life stages |
| यत् | यद् (१.१) | which |
| सः | तद् (१.१) | that |
| एव | एव | indeed |
| धर्मः | धर्म (१.१) | duty |
| मनुना | मनु (३.१) | by Manu |
| प्रणीतः | प्रणीत (प्र√नी+क्त, १.१) | ordained |
| निर्वासिता | निर्वासित (निर्+णिच्√वस्+क्त, १.१) | exiled |
| अपि | अपि | even though |
| एवम् | एवम् | thus |
| अतः | अतः | therefore |
| त्वया | युष्मद् (३.१) | by you |
| अहम् | अस्मद् (१.१) | I |
| तपस्विसामान्यम् | तपस्वि–सामान्य (२.१) | as a common ascetic |
| अवेक्षणीया | अवेक्षणीय (अव√ईक्ष्+अनीयर्, १.१) | to be looked after |
छन्दः
उपजातिः [११]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| नृ | प | स्य | व | र्णा | श्र | म | पा | ल | नं | य |
| त्स | ए | व | ध्र | र्मो | म | नु | ना | प्र | णी | तः |
| नि | र्वा | सि | ता | प्ये | व | म | त | स्त्व | या | हं |
| त | प | स्वि | सा | मा | न्य | म | वे | क्ष | णी | या |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.