रथात्स यन्त्रा निगृहीतवाहा-
त्तां भ्रातृजायां पुलिनेऽवतार्य ।
गङ्गां निषादाहृतनौविशेष-
स्ततार संधामिव सत्यसंधः ॥

अन्वयः AI सत्य-सन्धः सः यन्त्रा निगृहीत-वाहात् रथात् ताम् भ्रातृ-जायाम् पुलिने अवतार्य, निषाद-आहृत-नौ-विशेषः सन् सन्धाम् इव गङ्गाम् ततार।

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) रथादिति॥ सत्यसंधः सत्यप्रतिज्ञः स लक्ष्मणो यन्त्रा सारथिना निगृहीतवाहाद्रुद्धाश्वाद्रथाद्भ्रातृजायां पुलिनेऽवतार्यारोप्य निषादेन किरातेनाहृतनौविशेष आनीतदृढनौकः सन् गङ्गां भागीरथीम्। संधां प्रतिज्ञामिव ततार। संधा प्रतिज्ञा मर्यादा इत्यमरः ॥

Summary AI He, Lakshmana, true to his promise, helped his brother's wife dismount on the river bank from the chariot whose horses were restrained by the charioteer. Then, using a special boat brought by the Nishada chief, he crossed the Ganga, just as one fulfills a promise.

सारांश AI सारथि द्वारा रोके गए रथ से भाभी सीता को तट पर उतारकर, लक्ष्मण निषाद द्वारा लाई गई नाव से गंगा पार कर गए, जैसे सत्यव्रती पुरुष अपनी प्रतिज्ञा पूर्ण करता है।

पदच्छेदः AI

रथात्	रथ (५.१)	from the chariot
सः	तद् (१.१)	he
यन्त्रा	यन्तृ (३.१)	by the charioteer
निगृहीतवाहात्	निगृहीत–वाह (५.१)	from which the horses were restrained
तां	तद् (२.१)	her
भ्रातृजायां	भ्रातृ–जाया (२.१)	his brother's wife
पुलिने	पुलिन (७.१)	on the river bank
अवतार्य	अवतार्य (अव√तृ+णिच्+ल्यप्)	having made her dismount
गङ्गां	गङ्गा (२.१)	the Ganga
निषादाहृतनौविशेषः	निषाद–आहृत–नौ–विशेष (१.१)	he for whom a special boat was brought by the Nishada
ततार	ततार (√तृ कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	crossed
संधाम्	सन्धा (२.१)	a promise
इव	इव	like
सत्यसंधः	सत्य–सन्ध (१.१)	he who is true to his promise

छन्दः उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
र	था	त्स	य	न्त्रा	नि	गृ	ही	त	वा	हा
त्तां	भ्रा	तृ	जा	यां	पु	लि	ने	ऽव	ता	र्य
ग	ङ्गां	नि	षा	दा	हृ	त	नौ	वि	शे	ष
स्त	ता	र	सं	धा	मि	व	स	त्य	सं	धः

Other texts to read

नैषधीयचरितम् श्रीहर्षः

योगवासिष्ठम् वाल्मीकिः

About

Resources

Connect