जुगूह तस्याः पथि लक्ष्मणो
यत्सव्येतरेण स्फुरता तदक्ष्णा ।
आखअयातमस्यै गुरु भावि दुःख-
मत्यन्तलुप्तप्रियदर्शनेन ॥

अन्वयः AI पथि सव्य-इतरेण स्फुरता, अत्यन्त-लुप्त-प्रिय-दर्शनेन अक्ष्णा यत् गुरु भावि दुःखम् अस्यै आख्यातम्, तत् लक्ष्मणः तस्याः जुगूह।

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) जुहूतेति॥ पथि लक्ष्मणो यद्दुःखं तस्याः सीताया जुगूह प्रतिसंहृतवान् तद्गुरु भावि भविष्यद्दुःखमत्यन्तलुप्तं प्रियदर्शनं यस्य तेन स्फुरता सव्येतरेण दक्षिणेनाक्ष्णाऽस्यै सीताया आख्यातम्। स्त्रीणां दक्षिणाक्षिस्फुरणं दुर्निमित्तमाहुः ॥

Summary AI On the way, Lakshmana concealed from her the great future sorrow that was indicated to her by the twitching of her right eye—an omen that she would completely lose sight of her beloved.

सारांश AI रास्ते में लक्ष्मण ने सीता से वह रहस्य छिपा लिया जो उनकी दाईं आँख के फड़कने ने उन्हें बता दिया था—कि भविष्य में उन्हें भारी दुःख मिलने वाला है जिससे प्रिय का दर्शन दुर्लभ हो जाएगा।

पदच्छेदः AI

जुगूह	जुगूह (√गुह् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	concealed
तस्याः	तद् (५.१)	from her
पथि	पथिन् (७.१)	on the way
लक्ष्मणः	लक्ष्मण (१.१)	Lakshmana
यत्	यद् (२.१)	that which
सव्येतरेण	सव्य–इतर (३.१)	by the right
स्फुरता	स्फुरत् (√स्फुर्+शतृ, ३.१)	by the twitching
तत्	तद् (३.१)	by that
अक्ष्णा	अक्षिन् (३.१)	by the eye
आख्यातं	आख्यात (आ√ख्या+क्त, १.१)	was indicated
अस्यै	इदम् (४.१)	to her
गुरु	गुरु (१.१)	great
भावि	भाविन् (१.१)	future
दुःखम्	दुःख (१.१)	sorrow
अत्यन्तलुप्तप्रियदर्शनेन	अत्यन्त–लुप्त–प्रिय–दर्शन (३.१)	by which the sight of the beloved would be completely lost

छन्दः इन्द्रवज्रा [११: ततजगग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३
जु	गू	ह	त	स्याः	प	थि	ल	क्ष्म	णो	य
त्स	व्ये	त	रे	ण	स्फु	र	ता	त	द	क्ष्णा
आ	ख	अ	या	त	म	स्यै	गु	रु	भा	वि	दुः	ख
म	त्य	न्त	लु	प्त	प्रि	य	द	र्श	ने	न
त			त			ज			ग	ग

Other texts to read

कुमारसंभवम् कालिदासः

किरातार्जुनीयम् भारविः

About

Resources

Connect