अथानुकूलश्रवणप्रतीता-
मत्रस्नुभिर्युक्तधुरं तुरंगैः ।
रथं सुमन्त्रप्रतिपन्नरश्मि-
मारोप्य वैदेहसुतां प्रतस्थे ॥

अन्वयः AI अथ (लक्ष्मणः) अनुकूल-श्रवण-प्रतीताम् वैदेह-सुताम्, अत्रस्नुभिः तुरंगैः युक्त-धुरम्, सुमन्त्र-प्रतिपन्न-रश्मिम् रथम् आरोप्य प्रतस्थे।

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) अथेति॥ अथासौ लक्ष्मणः। अनुकूलश्रवणेन प्रतीतामिष्टाकर्णनेन तुष्टां वैदेहसुतामत्रस्नुभिरभीरुभिर्गर्भिणीवहनयोग्यैः। त्रसिगृधिधृषिक्षिपेः क्नुः (अष्टाध्यायी ३.२.१४० ) इति क्नुप्रत्ययः। तुरंगैर्युक्तधुरं सुमन्त्रेण प्रतिपन्नरश्मिं गृहीतप्रग्रहं रथमारोप्य प्रतस्थे ॥

Summary AI Then Lakshmana, having placed Sita—who was delighted to hear the favorable news of visiting hermitages—onto the chariot whose reins were held by Sumantra and yoked with fearless horses, set out.

सारांश AI तपोवन जाने की बात से प्रसन्न सीता को निर्भीक घोड़ों वाले और सुमन्त्र द्वारा संचालित रथ पर बैठाकर लक्ष्मण अयोध्या से प्रस्थान कर गए।

पदच्छेदः AI

अथ	अथ	then
अनुकूलश्रवणप्रतीताम्	अनुकूल–श्रवण–प्रतीता (२.१)	her who was pleased by hearing the favorable news
अत्रस्नुभिः	अत्रस्नु (३.३)	by fearless
युक्तधुरं	युक्त–धुर (२.१)	which had its yoke yoked
तुरंगैः	तुरंग (३.३)	with horses
रथं	रथ (२.१)	the chariot
सुमन्त्रप्रतिपन्नरश्मिम्	सुमन्त्र–प्रतिपन्न–रश्मि (२.१)	whose reins were held by Sumantra
आरोप्य	आरोप्य (आ√रुह्+णिच्+ल्यप्)	having made her ascend
वैदेहसुतां	वैदेह–सुता (२.१)	the daughter of the king of Videha
प्रतस्थे	प्रतस्थे (प्र√स्था कर्तरि लिट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.)	set out

छन्दः उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
अ	था	नु	कू	ल	श्र	व	ण	प्र	ती	ता
म	त्र	स्नु	भि	र्यु	क्त	धु	रं	तु	रं	गैः
र	थं	सु	म	न्त्र	प्र	ति	प	न्न	र	श्मि
मा	रो	प्य	वै	दे	ह	सु	तां	प्र	त	स्थे

Other texts to read

नैषधीयचरितम् श्रीहर्षः

श्रीमद्भगवद्गीता

About

Resources

Connect