तथैव सुग्रीवबिभीषणादी-
नुपाचरत्कृत्रिमसंविधाभिः ।
संकल्पमात्रोदितसिद्धयस्ते
क्रान्ता यथा चेतसि विस्मयेन ॥

अन्वयः AI (रामः) तथा एव सुग्रीव-बिभीषण-आदीन् कृत्रिम-संविधाभिः उपाचरत्, यथा सङ्कल्प-मात्र-उदित-सिद्धयः ते चेतसि विस्मयेन क्रान्ताः (अभवन्)।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) तथेति॥ सुग्रीवबिभीषणादीन्। संविधीयन्त इति संविधा भोग्यवस्तूनि। कृत्रिमसंविधाभिस्तथा तेन प्रकारेणैवोपाचरत्। यथा संकल्पमात्रेणेच्छामात्रेणोदितसिद्धयस्ते सुग्रीवादयश्चेतसि विस्मयेन क्रान्ता व्याप्ताः ॥
Summary AI Rama honored Sugriva, Vibhishana, and his other allies with such magnificent man-made arrangements that even they, whose accomplishments arose merely from their will, were filled with wonder in their hearts.
सारांश AI राम ने सुग्रीव और विभीषण आदि का ऐसा सत्कार किया कि संकल्प मात्र से सिद्धियां प्राप्त करने वाले वे अतिथि भी राम के प्रेमपूर्ण व्यवहार से विस्मित रह गए।
पदच्छेदः AI
तथातथा In that way
एवएव also
सुग्रीवबिभीषणादीन्सुग्रीव–बिभीषण–आदि (२.३) Sugriva, Vibhishana and others
उपाचरत्उपाचरत् (उप+आ√चर् कर्तरि लङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) he honored
कृत्रिमसंविधाभिःकृत्रिम–संविधा (३.३) with man-made arrangements
संकल्पमात्रोदितसिद्धयःसङ्कल्प–मात्र–उदित–सिद्धि (१.३) those whose accomplishments arise from mere will
तेतद् (१.३) they
क्रान्ताःक्रान्त (√क्रम्+क्त, १.३) were overcome
यथायथा so that
चेतसिचेतस् (७.१) in the mind
विस्मयेनविस्मय (३.१) with wonder
छन्दः उपजातिः [११]
छन्दोविश्लेषणम्
१ २ ३ ४ ५ ६ ७ ८ ९ १० ११
त थै व सु ग्री व बि भी ष णा दी
नु पा च र त्कृ त्रि म सं वि धा भिः
सं क ल्प मा त्रो दि त सि द्ध य स्ते
क्रा न्ता य था चे त सि वि स्म ये न

Other texts to read

भट्टिकाव्यम् भट्टिः

A dual-purpose Mahākāvya that narrates the story of Rāma while illustrating the rules of Vyākaraṇa
शिशुपालवधम् माघः

A Mahākāvya describing the diplomatic confrontation and eventual slaying of the King of Cedi by Kṛṣṇa
About

Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.

Resources
Connect