भर्तुऋ प्रणाशादथ शोचनीयं
दशान्तरं तत्र समं प्रपन्ने ।
अपश्यतां दाशरथी जनन्यौ
छेदादिवोपघ्नतरोर्व्रतत्यौ ॥
भर्तुऋ प्रणाशादथ शोचनीयं
दशान्तरं तत्र समं प्रपन्ने ।
अपश्यतां दाशरथी जनन्यौ
छेदादिवोपघ्नतरोर्व्रतत्यौ ॥
दशान्तरं तत्र समं प्रपन्ने ।
अपश्यतां दाशरथी जनन्यौ
छेदादिवोपघ्नतरोर्व्रतत्यौ ॥
अन्वयः
AI
अथ तत्र भर्तुः प्रणाशात् समं शोचनीयं दशान्तरं प्रपन्ने जनन्यौ, उपघ्नतरोः छेदात् (पतिते) व्रतत्यौ इव, दाशरथी अपश्यताम्।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
भर्तुरिति॥ अथोपवनाधिष्ठानानन्तरं दाशरथी रामलक्ष्मणौ। उपघअनतरोराश्रयवृक्षस्य।
उपघ्न आश्रये (अष्टाध्यायी ३.३.८५ ) इति निपातः। तस्य छेदाद्द्रतत्यौ लते इव। वल्ली तु व्रततिर्लता इत्यमरः (अमरकोशः २.४.९ ) । भर्तुर्दशरथस्य प्रणाशाच्छोचनीयं दशान्तरमवस्थान्तरम्। ~अवस्थायां वस्त्रान्ते स्याद्दशापि` इति विश्वः। प्रपन्ने प्राप्ते जनन्यौ कौसल्यासुमित्रे तत्र साकेतोपवने समं युगपदपश्यताम्। दृशेः कर्तरि लङ् ॥
Summary
AI
Then, the two mothers (Kaikeyi and Sumitra), having together entered a pitiable state due to their husband's death, looked at the two sons of Dasharatha. They were like two creepers that have fallen after their supporting tree has been cut down.
सारांश
AI
पति दशरथ की मृत्यु के बाद शोचनीय अवस्था को प्राप्त राम की दोनों माताओं ने राम और लक्ष्मण को देखा, जैसे सहारा देने वाले वृक्ष के कट जाने पर लताएँ गिर जाती हैं।
पदच्छेदः
AI
| भर्तुः | भर्तृ (६.१) | of the husband |
| प्रणाशात् | प्रणाश (५.१) | from the death |
| अथ | अथ | Then |
| शोचनीयं | शोचनीय (√शुच्+अनीयर्, २.१) | lamentable |
| दशान्तरं | दशा–अन्तर (२.१) | another state |
| तत्र | तत्र | there |
| समं | समम् | together |
| प्रपन्ने | प्रपन्न (प्र√पद्+क्त, १.२) | having attained |
| अपश्यतां | अपश्यताम् (√दृश् कर्तरि लङ् (परस्मै.) प्र.पु. द्वि.) | they two saw |
| दाशरथी | दाशरथि (२.२) | the two sons of Dasharatha |
| जनन्यौ | जननी (१.२) | the two mothers |
| छेदात् | छेद (५.१) | from the cutting |
| इव | इव | like |
| उपघ्नतरोः | उपघ्न–तरु (६.१) | of a supporting tree |
| व्रतत्यौ | व्रतति (२.२) | two creepers |
छन्दः
उपेन्द्रवज्रा [११: जतजगग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| भ | र्तु | ऋ | प्र | णा | शा | द | थ | शो | च | नी | यं |
| द | शा | न्त | रं | त | त्र | स | मं | प्र | प | न्ने | |
| अ | प | श्य | तां | दा | श | र | थी | ज | न | न्यौ | |
| छे | दा | दि | वो | प | घ्न | त | रो | र्व्र | त | त्यौ | |
| ज | त | ज | ग | ग | |||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.