सेयं मदीया जननीव तेन
मान्येन राज्ञा सरयूर्वियुक्ता ।
दूरे वसन्तं शिशिरानिलैर्मां
तरंगहस्तैरुपगूहतीव ॥

अन्वयः AI तेन मान्येन राज्ञा वियुक्ता सा इयम् सरयूः मदीया जननी इव, दूरे वसन्तम् माम् शिशिर-अनिलैः तरंग-हस्तैः उपगूहति इव।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) सेयमिति॥ मदीया जननी कौसल्येव मान्येन पूज्येन तेन राज्ञा दशरथेन वियुक्ता सेयं सरयूर्दूरे वसन्तम्। प्रोष्यागच्छन्तमित्यर्थः। मां पुत्रभूतं शिशिरानिलैस्तरंगैरेव हस्तैः। उपगूहतीवालिङ्गतीव ॥
Summary AI This Sarayu river, separated from that honorable king, my father, seems like my own mother, embracing me, who am dwelling far away, with her wave-like hands carrying cool breezes.
सारांश AI महाराज दशरथ के वियोग में यह सरयू मेरी माता के समान है, जो शीतल वायु रूपी साँसों और तरंग रूपी हाथों से दूर से आते हुए मेरा आलिंगन कर रही है।
पदच्छेदः AI
सातद् (१.१) she
इयम्इदम् (१.१) this
मदीयामदीय (१.१) my
जननीजननी (१.१) mother
इवइव like
तेनतद् (३.१) by that
मान्येनमान्य (३.१) honorable
राज्ञाराजन् (३.१) by the king (Dasharatha)
सरयूःसरयू (१.१) Sarayu
वियुक्तावियुक्त (वि√युज्+क्त, १.१) separated
दूरेदूर (७.१) far away
वसन्तम्वसत् (√वस्+शतृ, २.१) residing
शिशिरानिलैःशिशिरअनिल (३.३) with cool breezes
माम्अस्मद् (२.१) me
तरंगहस्तैःतरंगहस्त (३.३) with her wave-like hands
उपगूहतिउपगूहति (उप√गुह् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) embraces
इवइव as if
छन्दः उपजातिः [११]
छन्दोविश्लेषणम्
१० ११
से यं दी या नी ते
मा न्ये रा ज्ञा यू र्वि यु क्ता
दू रे न्तं शि शि रा नि लै र्मां
रं स्तै रु गू ती
About

Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.