यां सैकतोत्सङ्गसुखोचितानां
प्राज्यैः पयोभिः परिवर्धितानाम् ।
सामान्यधात्रीमिव मानसं मे
संभावयत्युत्तरकोसलानाम् ॥

अन्वयः AI मे मानसम् याम् सैकत-उत्सङ्ग-सुख-उचितानाम् प्राज्यैः पयोभिः परिवर्धितानाम् उत्तरकोसलानाम् सामान्यधात्रीम् इव संभावयति।

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) यामिति॥ यां सरयूं मे मानसं कर्तृ सैकतं पुलिनं तदेवोत्सङ्गः तत्र यत्सुखँ तत्रोचितानां प्राज्यैः प्रभूतैः पयोभिरम्बुभिः क्षीरैश्च। पयः क्षीरं पयोऽम्बु च इत्यमरः। परिवर्धितानां पुषअटानामुत्तरकोसलानामुत्तरकोसलेश्वराणां सामान्यधात्रीं साधारणमातरमिव संभावयति। धात्री जनन्यामलकीवसुमत्युपमातृषुइति विश्वः ॥

Summary AI My mind regards this Sarayu river as the common foster-mother of the people of North Kosala, who are accustomed to the comfort of her sandy banks and are nourished by her abundant waters.

सारांश AI उत्तर कोसल के निवासियों को अपने जल से पालने वाली यह सरयू नदी उनके लिए एक धात्री (माता) के समान है, जिसके रेतीले तटों पर वे सुखपूर्वक विहार करते हैं।

पदच्छेदः AI

याम्	यद् (२.१)	whom
सैकतोत्सङ्गसुखोचितानाम्	सैकत–उत्सङ्ग–सुख–उचित (६.३)	of those accustomed to the pleasure of the lap of her sandbanks
प्राज्यैः	प्राज्य (३.३)	with abundant
पयोभिः	पयस् (३.३)	with waters
परिवर्धितानाम्	परिवर्धित (परि√वृध्+क्त, ६.३)	of those who have been nourished
सामान्यधात्रीम्	सामान्य–धात्री (२.१)	a common wet-nurse
इव	इव	like
मानसम्	मानस (१.१)	mind
मे	अस्मद् (६.१)	my
संभावयति	संभावयति (सम्√भू +णिच् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	considers
उत्तरकोसलानाम्	उत्तर–कोसल (६.३)	of the people of North Kosala

छन्दः इन्द्रवज्रा [११: ततजगग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
यां	सै	क	तो	त्स	ङ्ग	सु	खो	चि	ता	नां
प्रा	ज्यैः	प	यो	भिः	प	रि	व	र्धि	ता	नाम्
सा	मा	न्य	धा	त्री	मि	व	मा	न	सं	मे
सं	भा	व	य	त्यु	त्त	र	को	स	ला	नाम्
त			त			ज			ग	ग

Other texts to read

भट्टिकाव्यम् भट्टिः

नैषधीयचरितम् श्रीहर्षः

About

Resources

Connect