पुरं निषादाधिपतेरिदं
तद्यस्मिन्मया मौलिमणिं विहाय ।
जटासु बद्धास्वरुदत्सुमन्त्रः
कैकेयि कामाः फलितास्तवेति ॥

अन्वयः AI इदम् तत् निषाद-अधिपतेः पुरम्, यस्मिन् मया मौलि-मणिम् विहाय जटासु बद्धासु (सतीषु) सुमन्त्रः, "कैकेयि! तव कामाः फलिताः" इति अरुदत्।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) पुरमिति॥ निषादाधिपतेर्गुहस्य तत्पुरमिदम्। यस्मिन्पुरे मया मौलिमणिं विहाय जटासु बद्धासु रचितासु सतीषु सुमन्त्रः हे कैकेयि! तव कामा मनोरथाः फलिताः सफला जाताःइत्यरुदत्। रुदिरश्रुविमोचनेइति धातोर्लुङ् ॥
Summary AI This is that city of Guha, the lord of the Nishadas, where, as I gave up my crest-jewel and tied my hair into matted locks, Sumantra wept, crying, "O Kaikeyi, your desires have been fulfilled!"
सारांश AI यह निषादराज की वही नगरी है जहाँ मैंने मुकुट त्यागकर जटा धारण की थी और सुमन्त्र ने रोते हुए कैकयी की सफलता की बात कही थी।
पदच्छेदः AI
पुरम्पुर (१.१) city
निषादाधिपतेःनिषादअधिपति (६.१) of the lord of the Nishadas
इदम्इदम् (१.१) this
तत्तद् (१.१) that
यस्मिन्यद् (७.१) in which
मयाअस्मद् (३.१) by me
मौलिमणिंमौलिमणि (२.१) the crest-jewel
विहायविहाय (वि√हा+ल्यप्) having abandoned
जटासुजटा (७.३) matted locks
बद्धासुबद्ध (√बन्ध्+क्त, ७.३) having been tied
अरुदत्अरुदत् (√रुद् कर्तरि लङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) wept
सुमन्त्रःसुमन्त्र (१.१) Sumantra
कैकेयिकैकेयी (८.१) O Kaikeyi
कामाःकाम (१.३) desires
फलिताःफलित (√फल्+क्त, १.३) have borne fruit
तवयुष्मद् (६.१) your
इतिइति thus
छन्दः उपजातिः [११]
छन्दोविश्लेषणम्
१० ११
पु रं नि षा दा धि ते रि दं
द्य स्मि न्म या मौ लि णिं वि हा
टा सु द्धा स्व रु त्सु न्त्रः
कै के यि का माः लि ता स्त वे ति
About

Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.