मर्षयेद्धर्षणां योऽत्र वंशजां परनिर्मिताम् ।
भयाद्वा यदि वा कामात्स ज्ञेयः पुरुषाधमः ॥

अन्वयः AI यः अत्र भयात् वा यदि वा कामात् पर-निर्मितां वंश-जां धर्षणां मर्षयेत्, सः पुरुष-अधमः ज्ञेयः ।

Summary AI He who tolerates an insult to his lineage inflicted by another, whether out of fear or desire, should be known as the lowest of men.

सारांश AI जो व्यक्ति भय या लोभ के कारण दूसरों द्वारा किए गए अपने वंश के अपमान को चुपचाप सह लेता है, उसे अधम पुरुष समझना चाहिए।

पदच्छेदः AI

मर्षयेत्	मर्षयेत् (√मृष् कर्तरि विधिलिङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	should tolerate
धर्षणाम्	धर्षणा (२.१)	insult/assault
यः	यद् (१.१)	who
अत्र	अत्र	here
वंशजाम्	वंश–जा (२.१)	born in the family/hereditary
पर-निर्मिताम्	पर–निर्मित (निर्+मा√निर्मित+क्त, २.१)	caused by others
भयात्	भय (५.१)	from fear
वा	वा	or
यदि	यदि	if
वा	वा	or
कामात्	काम (५.१)	from desire
सः	तद् (१.१)	he
ज्ञेयः	ज्ञेय (√ज्ञा+अनीयर्, १.१)	should be known
पुरुष-अधमः	पुरुष–अधम (१.१)	lowest of men

छन्दः अनुष्टुप् [८]

छन्दोविश्लेषणम्

मर्षयेद्धर्षणां योऽत्र वंशजां परनिर्मिताम् ।भयाद्वा यदि वा कामात्स ज्ञेयः पुरुषाधमः ॥