यदैव राज्ये क्रियतेऽभिषेक-
स्तदैव याति व्यसनेषु बुद्धिः ।
घटा नृपाणामभिषेककाले
सहाम्भसैवापदमुद्गिरन्ति ॥

अन्वयः AI यदा एव राज्ये अभिषेकः क्रियते, तदा एव बुद्धिः व्यसनेषु याति, हि अभिषेक-काले नृपाणां घटाः अम्भसा सह एव आपदम् उद्गिरन्ति ।
Summary AI The moment a king is consecrated, his intellect tends towards vices; it is as if the ritual jars pour out calamities along with the sanctified water.
सारांश AI राज्याभिषेक के समय राजाओं की बुद्धि व्यसनों की ओर खिंच जाती है। ऐसा लगता है मानो अभिषेक के कलश जल के साथ विपत्तियों को भी राजा पर उड़ेल रहे हों।
पदच्छेदः AI
यदायदा when
एवएव just
राज्येराज्य (७.१) in the kingdom
क्रियतेक्रियते (√कृ भावकर्मणोः लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) is done
अभिषेकःअभिषेक (१.१) consecration
तदातदा then
एवएव just
यातियाति (√या कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) goes
व्यसनेषुव्यसन (७.३) into misfortunes
बुद्धिःबुद्धि (१.१) intellect
घटाःघट (१.३) pots
नृपाणाम्नृप (६.३) of kings
अभिषेककालेअभिषेककाल (७.१) at the time of consecration
सहसह with
अम्भसाअम्भस् (३.१) with water
एवएव indeed
आपदम्आपद् (२.१) misfortune
उद्गिरन्तिउद्गिरन्ति (उत्√गृ कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.) vomit forth
छन्दः उपेन्द्रवज्रा [११: जतजगग]
छन्दोविश्लेषणम्
१० ११
दै रा ज्ये क्रि ते ऽभि षे
स्त दै या ति व्य ने षु बु द्धिः
टा नृ पा णा भि षे का ले
हा म्भ सै वा मु द्गि न्ति
About

Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.