तानीन्द्रियाण्यविकलानि तदेव नाम
सा बुद्धिरप्रतिहता वचनं तदेव ।
अर्थोष्मणा विरहितः पुरुषः स एव
बाह्यः क्षणेन भवतीति विचित्रमेतत् ॥

अन्वयः AI तानि इन्द्रियाणि अविकलानि तत् एव नाम सा बुद्धिः अप्रतिहता वचनम् तत् एव अर्थ-ऊष्मणा विरहितः सः एव पुरुषः क्षणेन बाह्यः भवति इति एतत् विचित्रम् ॥

Summary AI The senses are the same, the name is the same, the intellect is unimpaired, and the speech is the same; yet, the very same man, once deprived of the warmth of wealth, becomes a stranger in an instant. This is indeed strange.

सारांश AI इंद्रियां, नाम, बुद्धि और वाणी वही रहने पर भी, केवल धन की ऊष्मा से रहित होते ही मनुष्य क्षण भर में पराया हो जाता है; यह अत्यंत विचित्र है।

पदच्छेदः AI

तानि	तद् (१.३)	those
इन्द्रियाणि	इन्द्रिय (१.३)	senses
अविकलानि	अविक्ल (१.३)	unimpaired
तत्	तद् (१.१)	that
एव	एव	indeed
नाम	नामन् (१.१)	name
सा	तद् (१.१)	that
बुद्धिः	बुद्धि (१.१)	intellect
अप्रतिहता	अप्रतिहत (१.१)	unimpeded
वचनम्	वचन (१.१)	speech
तत्	तद् (१.१)	that
एव	एव	indeed
अर्थोष्मणा	अर्थ–ऊष्मन् (३.१)	by the warmth of wealth
विरहितः	विरहित (वि√रह्+क्त, १.१)	devoid of
पुरुषः	पुरुष (१.१)	person
सः	तद् (१.१)	that
एव	एव	indeed
बाह्यः	बाह्य (१.१)	external, outcast
क्षणेन	क्षण (३.१)	in a moment
भवति	भवति (√भू कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	becomes
इति	इति	thus
विचित्रम्	विचित्र (१.१)	strange
एतत्	एतद् (१.१)	this

छन्दः वसन्ततिलका [१४: तभजजगग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४
ता	नी	न्द्रि	या	ण्य	वि	क	ला	नि	त	दे	व	ना	म
सा	बु	द्धि	र	प्र	ति	ह	ता	व	च	नं	त	दे	व
अ	र्थो	ष्म	णा	वि	र	हि	तः	पु	रु	षः	स	ए	व
बा	ह्यः	क्ष	णे	न	भ	व	ती	ति	वि	चि	त्र	मे	तत्
त			भ			ज			ज			ग	ग

Other texts to read

कादम्बरीसंग्रहः कृष्णमाचार्यः

कथासरित्सागरः सोमदेवः

About

Resources

Connect