स्वामी द्वेष्टि सुसेवितोऽपि सहसा प्रोज्झन्ति सद्बान्धवाः
राजन्ते न गुणास्त्यजन्ति तनुजाः स्फारीभवन्त्यापदः ।
भार्या साधु सुवंशजापि भजते नो यान्ति मित्राणि च
न्यायारोपितविक्रमाण्यपि नृणां येषां न हि स्याद्धनम् ॥

अन्वयः AI येषाम् नृणाम् धनम् न हि स्यात् सुसेवितः अपि स्वामी सहसा द्वेष्टि सत्-बान्धवाः प्रोज्झन्ति गुणाः न राजन्ते तनुजाः त्यजन्ति आपदः स्फारीभवन्ति साधु सुवंश-जा अपि भार्या न भजते मित्राणि च न यान्ति न्याय-आरोपित-विक्रमाणि अपि (नश्यन्ति) ॥
Summary AI For men who lack wealth, even a well-served master suddenly hates them, good kinsmen desert them, virtues do not shine, children abandon them, calamities multiply, even a virtuous wife from a good lineage does not serve them, and friends depart, despite their prowess being grounded in justice.
सारांश AI धनहीन होने पर स्वामी द्वेष करता है, संबंधी छोड़ देते हैं, गुण नहीं चमकते, पुत्र त्याग देते हैं, आपत्तियां बढ़ती हैं और श्रेष्ठ पत्नी व मित्र भी साथ नहीं देते।
पदच्छेदः AI
स्वामीस्वामिन् (१.१) master
द्वेष्टिद्वेष्टि (√द्विष् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) hates
सुसेवितःसुसेवित (√सुसेव्+क्त, १.१) well-served
अपिअपि even
सहसासहसा suddenly
प्रोज्झन्तिप्रोज्झन्ति (प्र√उज्झ् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.) abandon
सद्-बान्धवाःसत्बान्धव (१.३) good relatives
राजन्तेराजन्ते (√राज् कर्तरि लट् (आत्मने.) प्र.पु. बहु.) shine
not
गुणाःगुण (१.३) virtues
त्यजन्तित्यजन्ति (√त्यज् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.) abandon
तनुजाःतनुज (१.३) sons
स्फारीभवन्तिस्फारीभवन्ति (√स्फारीभू कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.) become extensive, increase
आपदःआपद् (१.३) calamities
भार्याभार्या (१.१) wife
साधुसाधु well, truly
सुवंशजासुवंशजा (√सुवंशज+टाप्, १.१) born of a good family
अपिअपि even
भजतेभजते (√भज् कर्तरि लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) serves, resorts to
नोनो not
यान्तियान्ति (√या कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.) go, approach
मित्राणिमित्र (१.३) friends
and
न्यायारोपित-विक्रमाणिन्यायआरोपित (√आ-रुप्+क्त)विक्रम (१.३) whose valor is established by justice
अपिअपि even
नृणाम्नृ (६.३) of men
येषाम्यद् (६.३) whose
not
हिहि indeed
स्यात्स्यात् (√अस् कर्तरि विधिलिङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) may be
धनम्धन (१.१) wealth
छन्दः शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]
छन्दोविश्लेषणम्
१० ११ १२ १३ १४ १५ १६ १७ १८ १९
स्वा मी द्वे ष्टि सु से वि तो ऽपि सा प्रो ज्झ न्ति द्बा न्ध वाः
रा न्ते गु णा स्त्य न्ति नु जाः स्फा री न्त्या दः
भा र्या सा धु सु वं जा पि ते नो या न्ति मि त्रा णि
न्या या रो पि वि क्र मा ण्य पि नृ णां ये षां हि स्या द्ध नम्
About

Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.