वृक्षमूलेऽपि दयिता यत्र तिष्ठति तद्गृहम् ।
प्रासादोऽपि तया हीनो ह्यरण्यसदृशः स्मृतः ॥

अन्वयः AI यत्र वृक्ष-मूले अपि दयिता तिष्ठति तत् गृहम्, तया हीनः प्रासादः अपि हि अरण्य-सदृशः स्मृतः ।

Summary AI Wherever a beloved wife stays, even if at the root of a tree, that is a home; a palace without her is considered like a forest.

सारांश AI जहाँ प्रियतमा साथ हो, वह वृक्ष की जड़ भी घर के समान सुखदायक है; उसके बिना राजमहल भी निर्जन वन जैसा प्रतीत होता है।

पदच्छेदः AI

वृक्ष-मूले	वृक्ष–मूल (७.१)	at the foot of a tree
अपि	अपि	even
दयिता	दयिता (१.१)	beloved wife
यत्र	यत्र	where
तिष्ठति	तिष्ठति (√स्था कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	resides
तत्	तद् (१.१)	that
गृहम्	गृह (१.१)	is a home
प्रासादः	प्रासाद (१.१)	a palace
अपि	अपि	even
तया	तद् (३.१)	by her
हीनः	हीन (√हा+क्त, १.१)	devoid
हि	हि	indeed
अरण्य-सदृशः	अरण्य–सदृश (१.१)	like a forest
स्मृतः	स्मृत (√स्मृ+क्त, १.१)	is considered

छन्दः अनुष्टुप् [८]

छन्दोविश्लेषणम्

वृक्षमूलेऽपि दयिता यत्र तिष्ठति तद्गृहम् ।प्रासादोऽपि तया हीनो ह्यरण्यसदृशः स्मृतः ॥