कौर्मं सङ्कोचमास्थाय प्रहारानपि मर्षयेत् ।
काले काले च मतिमानुत्तिष्ठेत्कृष्णसर्पवत् ॥

अन्वयः AI मतिमान् कौर्मम् सङ्कोचम् आस्थाय प्रहारान् अपि मर्षयेत्, काले काले च कृष्ण-सर्प-वत् उत्तिष्ठेत् ।

Summary AI Adopting the contraction of a tortoise, one should endure blows; however, at the right time, a wise man should rise like a black cobra.

सारांश AI बुद्धिमान को कछुए की तरह सिमटकर प्रहार सह लेने चाहिए, और सही समय आने पर काले सांप की तरह अत्यंत उग्र होकर शत्रु पर वार करना चाहिए।

पदच्छेदः AI

कौर्मम्	कौर्म (२.१)	of a tortoise, tortoise-like
सङ्कोचम्	सङ्कोच (२.१)	contraction, withdrawal
आस्थाय	आस्थाय (आ√स्था+ल्यप्)	having adopted
प्रहारान्	प्रहार (२.३)	blows, attacks
अपि	अपि	even
मर्षयेत्	मर्षयेत् (√मृष् कर्तरि विधिलिङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	should endure
काले	काल (७.१)	at time
काले	काल (७.१)	at time
च	च	and
मतिमान्	मतिमत् (१.१)	intelligent one
उत्तिष्ठेत्	उत्तिष्ठेत् (उत्√स्था कर्तरि विधिलिङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	should rise up
कृष्ण-सर्पवत्	कृष्ण–सर्प–वत्	like a black snake

छन्दः अनुष्टुप् [८]

छन्दोविश्लेषणम्

कौर्मं सङ्कोचमास्थाय प्रहारानपि मर्षयेत् ।काले काले च मतिमानुत्तिष्ठेत्कृष्णसर्पवत् ॥