सर्पाः पिबन्ति पवनं न च दुर्बलास्ते
शुष्कैस्तृणैर्वनगजा बलिनो भवन्ति ।
कन्दैः फलैर्मुनिवरा गमयन्ति कालं
सन्तोष एव पुरुषस्य परं निधानम् ॥

अन्वयः AI सर्पाः पवनम् पिबन्ति ते च न दुर्बलाः वन-गजाः शुष्कैः तृणैः बलिनः भवन्ति मुनि-वराः कन्दैः फलैः कालम् गमयन्ति सन्तोषः एव पुरुषस्य परम् निधानम् ।
Summary AI Serpents drink air yet are not weak; wild elephants thrive on dry grass; great sages subsist on roots and fruits. Contentment is indeed a person's supreme treasure.
सारांश AI साँप वायु पीकर भी निर्बल नहीं होते, हाथी सूखी घास खाकर भी बलवान रहते हैं और मुनि कंद-मूल खाकर जीवन बिताते हैं; वास्तव में संतोष ही मनुष्य का सबसे बड़ा खजाना है।
पदच्छेदः AI
सर्पाःसर्प (१.३) snakes
पिबन्तिपिबन्ति (√पा कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.) drink
पवनम्पवन (२.१) air
not
and
दुर्बलाःदुर्बल (१.३) weak
तेतद् (१.३) they
शुष्कैःशुष्क (३.३) with dry
तृणैःतृण (३.३) grass
वन-गजाःवनगज (१.३) forest elephants
बलिनःबलिन् (१.३) strong
भवन्तिभवन्ति (√भू कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.) become
कन्दैःकन्द (३.३) with roots
फलैःफल (३.३) with fruits
मुनि-वराःमुनिवर (१.३) excellent sages
गमयन्तिगमयन्ति (√गम् +णिच् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.) pass
कालम्काल (२.१) time
सन्तोषःसन्तोष (१.१) contentment
एवएव alone/indeed
पुरुषस्यपुरुष (६.१) of a person
परम्पर (१.१) supreme
निधानम्निधान (१.१) treasure
छन्दः वसन्ततिलका [१४: तभजजगग]
छन्दोविश्लेषणम्
१० ११ १२ १३ १४
र्पाः पि न्ति नं दु र्ब ला स्ते
शु ष्कै स्तृ णै र्व जा लि नो न्ति
न्दैः लै र्मु नि रा न्ति का लं
न्तो पु रु स्य रं नि धा नम्
About

Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.