न गर्वं कुरुते माने नापमाने च तप्यते ।
स्वाकारं रक्षयेद्यस्तु स भृत्योऽर्हो महीभुजाम् ॥

अन्वयः AI यः माने गर्वम् न कुरुते अपमाने च न तप्यते यः तु स्व-आकारम् रक्षयेत् सः भृत्यः मही-भुजाम् अर्हः ॥

Summary AI One who does not become proud when honored, is not pained by dishonor, and preserves his character and composure is fit to serve kings.

सारांश AI जो मान मिलने पर गर्व नहीं करता और अपमान होने पर दुखी नहीं होता तथा अपने धैर्य को बनाए रखता है, वही राजा के योग्य सेवक है।

पदच्छेदः AI

न	न	not
गर्वम्	गर्व (२.१)	pride
कुरुते	कुरुते (√कृ कर्तरि लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.)	does
माने	मान (७.१)	in honor
न	न	not
अपमाने	अपमान (७.१)	in dishonor
च	च	and
तप्यते	तप्यते (√तप् भावकर्मणोः लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.)	is distressed
स्वाकारम्	स्व–आकार (२.१)	one's own dignity
रक्षयेत्	रक्षयेत् (√रक्ष् कर्तरि विधिलिङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	should protect
यः	यद् (१.१)	who
तु	तु	but
सः	तद् (१.१)	he
भृत्यः	भृत्य (१.१)	servant
अर्हः	अर्ह (१.१)	worthy
महीभुजाम्	महीभुज् (६.३)	of kings

छन्दः अनुष्टुप् [८]

छन्दोविश्लेषणम्

न गर्वं कुरुते माने नापमाने च तप्यते ।स्वाकारं रक्षयेद्यस्तु स भृत्योऽर्हो महीभुजाम् ॥